آبزیان

ويرايش


آبزیان، به جانورانی اطلاق می شوند که زندگیشان وابسته به آب بوده و ساکن اقیانوس ها، دریاها و رودخانه ها و غیره می باشند و قادر به زندگی در خشکی نیستند. همچنین آبزیان از نظر نوع زیست؛ به دو صورت ماهیان سردآبی و ماهیان گرم آبی وجود دارند که براساس مشخصات فیزیولوژیکی خود در اقیانوس ها، دریاها، خلیج ها، رودخانه ها، تالاب ها پراکنده اند.
طبق تقسیم بندی های انجام شده آبزیان به سه گروه ماهی های استخوانی، ماهی های غضروفی و گروه های مختلف ماهی های بدون آرواره تقسیم می شوند.
با توجه به موقعیت جغرافیایی ایران و نیز به دلیل وجود حدود ۵ هزار کیلومتر مرز دریایی در جنوب و ۲ هزار کیلومتر در شمال و رودخانه های جاری در سطح کشور، می توان گفت، کشور ایران از نظر تنوع گونه های مختلف آبزیان در جایگاه ویژه ای قرار گرفته است، به طوری که براساس گزارش وزارت جهاد کشاورزی ایران رشد آبزی پروری در ایران سالی؛ ۲۵ تا ۳۰ درصد است که همین رشد باعث کسب رتبه دوم در سطح جهان شده است.
باید اضافه کرد، گونه های منحصر به فردی از آبزیان در آب های داخلی کشورمان وجود دارند که از این میان می توان به ۲۳ گونه بومی اشاره که عبارتند از: ۱۰ گونه از خانواده ی ماهی کپور، ۶ گونه از سگ ماهیان جویباری، ۱ گونه از لوچ ماهیان یا رفتگر ماهیان خاردار، ۴ گونه از کپور دندانه دار و ۱ گونه از گربه ماهیان.
 

 

ماهیان و آبزیان دریای خزر
دریای خزر با وسعت حدود ۴۳۶ هزار کیلومتر مربع، یکی از بزرگترین دریاچه های جهان به شمار می رود که در شمال ایران واقع شده است. تنوع زیستی در این دریاچه، به دلیل تغییرات زمین در گذشته، بالا و پایین رفتن قابل ملاحظه سطح آن، نمکی و غیرنمکی بودن، خصوصیات اکولوژیکی و ویژگی های آب و ترکیبات شیمیایی آن در نقاط مختلف این پهنه آبی، بسیار متنوع است. براساس گزارش ارایه شده؛ حدود ۱۰۰ گونه ماهی و ۱ گونه پستاندار یعنی فک دریایی در دریای خزر شناسایی شده است. علاوه بر گونه های جانوری، حدود ۷۸۲ گونه و زیرگونه گیاهی در دریای خزر وجود دارد.
ماهیان دریای خزر براساس نوع کاربردی به سه دسته: ماهیان خاویاری، ماهیان استخوانی و ماهیان کیلکا تقسیم می شوند.

 

ماهیان خاویاری

 

  • ماهیان خاویاری: از خانواده تاس ماهیان به شمار می روند. ماهیان خاویاری جزو گران قیمت ترین و کم نظیرترین گونه ی آبزیان هستند که حدود ۹۰ درصد از صید این ماهیان به دریای خزر اختصاص دارد. ماهیان خاویاری دارای انواع مختلفی است که عبارتند از: فیل ماهی، ماهی شیپ، تاس ماهی روسی یا چال باش، تاس ماهی ایران یا قره برون، ماهی ازون برون، استرلیاد و کالوگا.

 

 

 

 

 

اوزون برون

 اوزون برون
اوزون برون یکی از گونه ماهی های خاویاری است که به نام های دراکول و سورگا معروف می باشد. این ماهی دارای بدنی کشیده با پوزه ایی دراز و باریک می باشد. سیبیلک های این نوع ماهی کوتاه و بدون رشته است. رنگ بدن آن در قسمت پشت و پهلو تیره مشکی و در قسمت شکم روشن است. دهان زیرین ماهی عرضی متحرک بوده و ماهیان بالغ فاقد دندان در روی فک هایشان می باشند. اما ماهیان نوزاد دارای دندان هستند.
اوزون برون زندگی در آب های گرم را ترجیح می دهد و یکی از ماهی های بومی دریای خزر محسوب می شود. این ماهی در شمال و سواحل ایران و جنوب دریای خزر زندگی می کند. علاوه بر دریای خزر، اوزون برون در دریای آزوف و سیاه نیز حضور دارد. این ماهی ها در فصل تخم ریزی یعنی فصل بهار و اوایل فصل پاییز به صورت دسته جمعی وارد رودخانه ها می شوند. ماهیانی که در فصل بهار وارد رودخانه ها می شوند در قسمت های بالایی رودخانه اقدام به تخم ریزی می کنند. ولی ماهی هایی که در فصل پاییز وارد رودخانه می شوند در قسمت پایینی رودخانه زمستان را می گذراند و اوایل بهار سال بعد تخم ریزی می کنند. مکان مناسب برای تخم ریزی ماهی ماهی رودخانه هایی با بستر قلوه سنگی می باشد. فاصله زمانی هر تخم ریزی بین 3 تا 4 سال می باشد. از مهم ترین رودخانه هایی که این ماهی ها وارد آن می شوند عبارتنداز: کورا، بابل رود، سرخ رود، گریان رود و تجن است.
عمده غذای اوزن برون ها را پرتاراف نرمتنان، سگ ماهیان و گاو ماهیان تشکیل می دهد.

 

تاس ماهی ایرانی

تاس ماهی ایرانی
تاس ماهی ایرانی یا قره برون از گونه های مستقل دریای خزر محسوب می شود که از رتبه دوم ارزش برخوردار است. این ماهی دارای بدنی کشیده و باریک با 15 تا 31 عدد خار آبششی می باشد. مهم ترین مشخصه آن کوچک بودن سر و تا حدودی باریک بودن پوزه است. قره برون اصطلاحی ترکی است و به فارسی یعنی «بینی سیاه» و این نام گذاری شاید به دلیل رنگ تیره بدن همراه با رنگ دانه های سفید رنگ تا بینی این گونه از تاس ماهی باشد. نوع باله های آن، باله دمی هتروسرک بوده و بدنش پوشیده از فلس گانوئیدی است. دندان زیرین تاس ماهی عرضی متحرک است و ماهیان بالغ فاقد دندان روی فک ها هستند و اما نوزادان آن ها در فک هایشان دندان دارند.
تاس ماهی ایرانی زندگی در آب های گرم را ترجیح می دهند. این نوع از تاس ماهی ها در ایران در حوزه دریای خزر دیده می شود. قره برون مخصوص سواحل جنوبی دریای خزر است و در بخش های شمالی آن کمتر دیده می شود. تاس ماهی ایرانی در فصل تخم ریزی یعنی بهار و پاییز به سمت رودخانه ها مهاجرت می کنند و مناسب ترین مکان برای تخم ریزی، رودخانه هایی با بستر قلوه سنگی می باشد. دوره خواباندن تخم ها به مدت 2 تا 5 روز به طول می انجامد. از مهم ترین رودخانه های محل تولید مثل قره برون ها می توان به: سفید رود در گیلان، بالارود در بابل، سرخورد، گرگان رود، تجن رود و رود کورا در آذربایجان نام برد.
عمده غذای قره برون ها را نمونه های نابالغ سخت پوستان، بعضی حشرات آبزی، کرم های پرتا و کم تار، علاوه بر این ها نمونه های بالغ و بزرگ ماهیانی چون کیلکال و گاو ماهی تشکیل می دهد.
گوشت و خاویار تاس ماهی ایرانی ارزش غذایی بالایی دارد. همچنین کیسه شنای این ماهی دارای ارزش صنعتی می باشد به طوری که از آن برای تهیه چسب استفاده می شود.
 

 

شیپ ماهی

شیپ ماهی
شیپ ماهی یکی دیگر از انواع ماهیان خاویاری دریای خزر است که از خانواده تاس ماهی ها به شمار می آید. این ماهی دارای بدنی کشیده، پوزه ایی مخروطی، کمی بلند و به سمت بالا شیبدار است. سبیلک های آن تا نیمه طول محل رویش تا لب رشد می کنند. لب ها ضخیم و کشیده بوده و شکاف روی قسمت میانی لب پایین وجود ندارد. دارای پنج ردیف صفحه استخوانی است و اولین صفحه استخوانی پشت بدن بزرگ است. استخوان های کوچک بین ردیفه های اصلی استخوان های پشت، پهلو و شکم وجود ندارد. رنگ بدن این ماهی در قسمت پشت خاکستری، طرفین و پهلوها روشنتر و شکم سفید است.
شیپ ماهی به مناطق نزیک ساحل دریاها، خورها و بخش های عمیق رودخانه ها علاقه دارند. ماهیان جوانتر در بخش های کم عمق رودها زندگی می کنند و به بستر های گلی علاقمندند و به صورت دسته جمعی دیده می شوند. بنابراین این ماهی ها بیشتر در دریای خزر، دریای سیاه، دریای آزوف و دریای مرمره به سر می برند. همچنین در بعضی از رودخانه ها نظیر: رود دانوب، رود ولگا، رود ریونی، رود ییلی، آمودریا، مناطقی از پاله آرکتیک نیز دیده می شوند. شیپ ماهی در دریای خزر اغلب در قسمت های مرکزی و جنوبی زندگی می کنند و در قسمت شمالی دریا به ندرت مشاهده می شود.
شیپ ماهی ها در فصل بهار و پاییز برای تخم ریزی به رودخانه ها مهاجرت می کنند. بهترین محل برای تخم ریزی این ماهی بسترهایی با قلوه سنگ، سنگ های درشت، ماسه و خاک رس می باشد. سن بلوغ در شیپ ماهی های ماده 13 تا 16 سالگی و در شیپ ماهی های نر 9 تا 13 سالگی است. این ماهی ها بیش از سی سال عمر می کنند ولی سن متوسط آنان در ایران 14 سال است.
شیپ ماهی ها شکارچیان فعالی هستند که از لاروهای نرم تنان، دوجور پایان، شیرونومیدها، سخت پوستان، حشرات و بی مهرگان تغذیه می کنند. لارو این ماهی ها از لارو بال موداران و سنجاقک ها استفاده می کنند و ماهی های بالغ آن نیز از ماهیانی نظیر: گاوماهیان، خرچنگ پهن و سایر جانوران آبزی تغذیه می کنند. رقیب غذایی ماهی شیپ؛ فیل ماهی ، سوف و گاهی ماهی سفید و ماش ماهی ها هستند.
تجارت شیپ ماهی به دلیل قرار گرفتن در لیست قرمز اتحادیه بین المللی حفاظت از محیط زیست (IUCN) در سراسر جهان ممنوع اعلام شده است. این ماهی در شرایط مناسب جزو ماهیان اقتصادی و باارزش دریای خزر محسوب می شود.


 

فیل ماهی

فیل ماهی
فیل ماهی یا بلوگا، بزرگ ترین ماهی دریای خزر است که از راسته تاس ماهیان به شمار می رود. این ماهی دارای بدن باریک، پوزه کوتاه با سبیلک بلند، فشرده و یا گرد است که دارای رشته هایی می باشد. رنگ بدن آن در پشت خاکستری، در پهلوها روشن و در ناحیه شکم سفید است. این ماهی دارای پنج ردیف صفحه های استخوانی روی بدن است.
فیل ماهی ها در آب های شیرین، شور، لب شور، دارای بسترهای گلی و نزدیک به بستر زندگی می کنند. بنابراین مناسب ترین زیست گاه آن ها دریای خزر، دریای آدریاتیک، دریای اژه، دریای سیاه، دریای مدیترانه، دریای آزوف، دریای مرمره، دانوب، دون، رودخانه کوبان، اورال و ولگا می باشد. این ماهی به زندگی در اعماق دریاها علاقمند هستند به همین دلیل بیشتر در عمق های 70 تا 180 متری شنا می کنند. صید این ماهی ها در دریای خزر ایران در عمق بیش از 300 متر گزارش شده است. فیل ماهی ها برای تخم ریزی در فصل بهار و پاییز به سمت رودخانه ها مهاجرت می کنند. اما بیشتر تخم ریزی در فصل بهار صورت می گیرد و ماهی هایی در پاییز وارد رودخانه می شوند در بهار آینده تخم ریزی می کنند. تخم ریزی فیل ماهیان با طغیان رودخانه ها در ارتباط است. کف سنگلاخی، صخره ایی و قلوه سنگی همراه با ماسه بهترین محل برای تخم ریزی این ماهیان به شمار می آید. لاروهای تازه از تخم درآمده فیل ماهی از دیگر لاروهای تاس ماهیان بزرگ تراست. سن بلوغ در فیل ماهی های ماده 14 تا 16 سالگی و گاهی تا 20 سالگی و در فیل ماهی های نر 12 تا 14 سالگی می باشد. البته بلوغ در ماهی های نر 19 تا 22 سالگی هم گزارش شده است. طول بدن آن ها در این زمان حدود دو متر است. ماده ها هر چند سال یکبار بارور می شوند و معمولا فاصله بین دو تخم ریزی طبیعی بین 2 یا 3 سال است.
فیل ماهی ها غذای خود را از طریق شکار تامین می کنند. فیل ماهی های جوان از پلانکتون های جانوری، سخت پوستان کف زی، کرم ها، حشرات کف زی و بی مهرگان تغذیه می کنند. اما با گذشت زمان در دریا از ماهیانی نظیر: کلمه، سیاه، کولی، شیشه ماهی و کپور و در فصل مهاجرت به رودخانه از ماهیانی چون: سوف، کاراس، سیم، ماش ماهی و سایر ماهیان موجود در رودخانه تغذیه می کنند. در مراحل اولیه زندگی، همنوع خواری نیز در آن ها دیده شده است. مهم ترین رقیب غذایی فیل ماهی ها در دریای خزر فوک خزری می باشد که بیش از 60 درصد با فیل ماهی شباهت غذایی دارد.
فیل ماهی گرانبهاترین ماهی جهان است. خاویار این ماهی نیز از گرانترین نوع خاویار نسبت به سایر خاویارها می باشد. خاویار این ماهی 25.9 درصد پروتیین دارد. مصرف خاویار از ابتلا به بیماری افسردگی و بیماری های قلبی و عروقی جلوگیری می کند. خاویار سرشار از اسیدهای چرب از نوع امگا 3 و آهن است.
 
  ماهیان استخوانی

  • ماهیان استخوانی: این نوع از ماهیان دارای ۱۴ گونه و زیرگونه است که در اقتصاد و تامین درآمد صیادان از اهمیت بالایی برخوردار است. از انواع ماهیان استخوانی می توان: ماهی سفید، ماهی کفال، ماهی سوف، ماهی سیم، ماهی کپور، ماهی کلمه و ماهی ماش را نام برد.

 

 

 

 

 

 ماهی آزاد ماهی آزاد
ماهی آزاد از ماهیان دریای خزر به شمار می آید و در راسته سالمون، رده آزاد ماهیان و بزرگ ترین نمونه از قزل آلای دریایی قرار دارد. این ماهی دارای بدنی کشیده، دوکی شکل و پوزه ایی تیز می باشد. رنگ بدن دو طرف آن روشن است و قسمت پشتی و فوقانی سرش نیز به رنگ خاکستری می باشد. مهم ترین مشخصه آن لکه یا خال های تیره نامنظم به شکل ضربدر بر روی قسمت فوقانی و اطراف بدن ماهی است.
ماهی آزاد به طور معمول در آب های شیرین به دنیا می آید، سپس به اقیانوس ها و دریاها رفته و دوباره برای تخم گذاری به آب های شیرین باز می گردد. این ماهی در سواحل دریای خزر و رودخانه های ترک، کورا، سپیدرود، سمور و سایر رودخانه های کوچک سواحل غربی و جنوبی دریای خزر یافت می شود و به ندرت در قسمت شمالی دریای خزر دیده می شود.
ماهیان مولد آزاد در ایران، در ماه های آبان و آذر وارد رودخانه ها می شوند و پس از یک سال، در طول سه ماه یعنی از مهر ماه تا اوایل دی ماه اقدام به تخم ریزی می کنند. تخم ها در کف آب رها می شوند و در زیر خاک دفن می گردند. دوره جنینی تخم ها حدود 30 تا 50 روز طول می کشد.
ماهیان آزاد جز ماهی هایی به شمار می آیند که از طریق شکار تغذیه می کنند. عمده غذای ماهیان جوان آزاد را سخت پوستان و غذای ماهیان بالغ را شگ ماهیان کوچک، کیلکا، ماهیان پهلو نقره ایی و شاه ماهیان جوان تشکیل می دهند.
آزاد ماهی نه تنها از نظر تجاری دارای ارزش بسیار است بلکه جزو ماهی های پرخاصیت به شمار می آید. گوشت این ماهی نسبت به ماهی های دیگر از چربی بیشتری برخوردار است و سرشار از امگا 3، پروتین، کلسیم، منیزیم، روی، آهن، پتاسیم، فسفر، مس، سلنیوم و انواع ویتامین ها می باشد.

 

 

ماهی سفید ماهی سفید
ماهی سفید از ماهیان خانواده کپورماهیان است که یکی از مهم ترین ماهی استخوانی شمال ایران یعنی دریای خزر و رودخانه های استان های گیلان و مازنداران به شمار می آید. این ماهی فقط در دریای خزر و در بخش سواحل ایران یافت می شود و حدود 60 درصد ترکیب صید ماهیان استخوانی صیادان را در سواحل ایرانی به خود اختصاص داده است.
ماهی سفید دارای بدنی به شکل دوک و از طرفین فشرده با فلس های دایره ایی در سراسر بدن به جز سر است. دهان این ماهی به فرم انتهایی، تحتانی و متحرک است. پنج سری باله شامل دو باله شکمی، یک باله پشتی، یک باله مخرجی و یک باله دمی می باشد. دندان آن حلقی یک ردیف با 65، گاهی 55 یا 66 دندان است. ماهی سفید دارای کیسه شنای دو بخشی است که توسط لوله غشایی با روده ارتباط دارد. قسمت پشت تیره رنگ، ناحیه شکم سفید رنگ و دو طرف نقره ایی روشن است. طول عمر این ماهی در دریای خزر 9 تا 10 سال است.
تغذیه ماهی سفید در سنین مختلف متفاوت است. تغذیه این ماهی شامل: جلبک ها یا همان فیتوپلانگتون ها، ژئوپلانگتون ها، حشرات و لاور حشرات، صدف ها و نرم تنان می باشد.
مهم ترین منقطه زیست ماهی سفید در دریای خزر مربوط به مناطق جنوبی و جنوب غربی این دریا بوده و از رودخانه اترک واقع در منطقه قفقاز یعنی ساحل غربی خزر میانی تا سواحل جنوب ترکمنستان می باشد و نیز به عنوان ماهی اقتصادی ارزشمند توسط صیادان این مناطق به شمار می آید. بیشترین تراکم و میزان صید ماهی مربوط به حدفاصل رودخانه های کورا در جمهوری آذربایجان و رودخانه سفیدرود در ایران است. اما بیشترین تراکم ذخایر و صید ماهی سفید در حوزه سواحل ایرانی دریای خزر اعلام شده است. ماهی سفید با شروع تغییرات جوی و سرد شدن هوا در اوایل زمستان به سمت سواحل شرقی و گرم تر استان گیلان مهاجرت کرده و با نزدیک شدن فصل بهار و زمان تخم ریزی به رودخانه های چلوند، لمیر، شفارود، شلمان رود، سفیدرود، خشکرود، شیرود و بابلسر که محل اصلی مهاجرت بهاره و تکثیر مصنوعی آنان محسوب می شود، مهاجرت می کنند. ماهی سفید از نظر تخم ریزی به دو گروه یعنی؛ گروه بهاره و گروه پاییزه شناخته می شود، تقسیم می شوند. گروه بهاره در فصل بهار تخم ریزی می کنند و گروه پاییزه در فصل پاییز تخم ریزی می کنند و همانطور که اشاره شد تکثیر طبیعی آنان پس از مهاجرتشان از دریا به رودخانه هایی با شرایط آبدهی مناسب، درجه حرارت و شفافیت آب و بستر خوب انجام می گیرد.
ماهی سفید یکی از مرغوب ترین ماهی های شمال است. هرچند دارای گوشت خوشمزه ایی می باشد ولی باید حین خوردن مواظب استخوان های و تیغ های ریز موجود در گوشت آن بود.

 

ماهی سیمماهی سیم
ماهی سیم از جمله ماهیان استخوانی دریای خزر و دریاچه ارس است. این ماهی از خانواده کپور ماهیان می باشد و دارای بدنی پهن و از پهلو فشرده با فلس هایی متوسط است. شکم آن ها در عقب باله های لگنی قرار دارد و دارای کیل ساده و فاقد فلس است. دهان آن نیز نیمه تحتانی می باشد.
ماهی سیم در دریاها، دریاچه ها و رودخانه های اروپا و آسیا نظیر دریای سیاه، دریاچه اورال و دریای خزر یافت می شود. دریاچه ها و رودخانه هایی با جریان کم و کف لجنی مکان مناسب برای زیست آنان به شمار می آید. این ماهی ها در دسته های بزرگ مهاجرت می کنند و در ایران وارد آب های لب شور در دریای خزر می شوند. آن ها در زمستان به صورت دسته جمعی در چاهک های رودخانه به خواب زمستانی می روند. زمان تخم ریزی ماهی های اواسط اسفند ماه تا اوسط خرداد صورت می گیرد. سن بلوغ این ماهی ها سه سالگی است. تغذیه آن ها از حشرات به ویژه شیرونومیده ها، سخت پوستان ریز، نرمتنان و گیاهان می باشد. غذای نوزادان این ماهی ها از زئوپلانکتون ها است.
ماهی سیم با وجود داشتن گوشت پر از تیغ های ریز یکی از ماهیان مورد علاقه مردم شمال به ویژه گیلانی ها است.
 

 

ماهی کپوماهی كپورر
ماهی کپور از جمله مهم ترین ماهی آب های شیرین است که دارای انواع مختلفی چون: کپور فلس دار با بدنی کاملا پوشیده از فلس، کپور آیینه ای با فلس های آیینه ای شکل و نامرتب، کپور فلس یک ردیفی دارای یک ردیف فلس با اندازه های یکسان در امتداد خط جانبی، کپور چرمی بدن فلس و یک گونه پرورشی رنگارنگ به نام کپور گلگون می باشد. این گونه از کپورها، از نظر فیزیکی دارای وجوه مشترکی هستند، آن ها دارای بدنی پهن و گرد با دهانی عضلانی، حفره ای مانند و ارتجالی هستد. فلس های درشت و باله های پشتی ممتدی دارند. همچنین یک جفت سبیل کوتاهی کنار لب هایشان آویزان است.
زیستگاه گونه ماهیان کپور در ایران؛ دریای خزر، رودخانه تجن و تمام حوضه های آبریزی و مرداب های کنار دریاهای ایران است و به طور کلی آب های گرم، شیرین، آرام و پوشیده از گیاه را دوست دارد. به همین علت است که این ماهی را می توان همیشه در قسمت هایی از آب که دارای درخت و ریشه، نیزارها و دارای جلبک هستند مشاهده کنیم. از نظر نوع تغذیه؛ ماهی کپور همه چیزخوار است، یعنی از موجودات ریز بستر آب، کرم ها، سخت پوستان، نوزاد حشرات، فضولات حیوانی و گیاهی، لاشه حیوانات، تخم ماهیان و حتی نوزادان خود تغذیه می کند. البته برای صید ماهی کپور نیز می توان از کرم خاکی، خمیر نان، ذرت پخته و بچه ماهی برای طعمه استفاده کرد.
زمان تخم گذاری ماهی کپور فصل بهار و اوایل تابستان است و بهترین زمان صید این ماهی فصل تابستان است.
 

 

کفالكفال
ماهی کفال از جمله ماهیان دریاها، خلیج ها و آب های گرمسیری و معتدله است که دارای 100 گونه می باشد که از مهم ترین آن ها می توان به کفال طلایی، کفال پشت سبز، کفال پوزه باریک، کفال راه راه و کفال لکه آبی اشاره کرد. معمولا آب های کم عمق و بسترهای متحرک و غنی از گیاهان مکان مناسبی برای زیست این گونه ماهی ها محسوب می شود که بعضی از گونه های آن متعلق به آب های شیرین می باشند. بدن کفال ماهیان به شکل استوانه ایی با پهلوهای فشرده و چشم هایی پوشیده شده از بافت چربی می باشند. معمولا سر آن ها پهن و پوزه هایشان کند می باشند. این ماهیان دارای دو باله پشتی جدا از هم هستند. سطح پشتی بدن آن ها به رنگ آبی یا سبز زیتونی و شکم نقره ای می باشد.
ماهی کفال نسبت به تغییرات شوری آب تحمل بالایی دارد. بچه آنان گاهی به آب های شیرین رودخانه ها وارد شده و مدت کوتاهی را در آب های شیرین زندگی می کنند. اما نسبت به تغییرات درجه حرارت حساس هستند و قادر به تحمل میزان اکسیژن کمتر از 2 میلی گرم در لیتر نیستند.
در ایران دو گونه کفال دیده شده است. کفال پوزه پهن یا کفال طلایی و کفال پوزه باریک. ماهی کفال صدف خوار است و علاوه بر صدف از کرم ها، حلزون ها، دو کفه ایی ها، جلبک ها، مواد گیاهی و مواد پوسیده کف بستر تغذیه می کند. این نوع از ماهیان دارای سنگدان بسیار عضلانی و یک روده دراز است که به راحتی می تواند جانوران و گیاهان را در سنگدان خود خرد کند.
بیشتر گونه های کفال ها در دریا تخم ریزی می کنند اما گونه کفال سیاه به آب شیرین سازگاری پیدا کرده است. تخم ماهی کفال پلاژیک بوده و در آب شناور می‌باشد. تخم ریزی آنها در ماههای خرداد تا شهریور انجام می‌گیرد. تعداد تخم‌ها از ۱۰۰ تا ۷۰۰ هزار عدد متغیر است . دوره خوابیدن روی تخم‌ها نیز ۲-۵ روز به طول می‌انجامد. تخم ریزی این ماهی در دریای خزر در طی ماه های خرداد تا شهریور صورت می گیرد.
کفال جز ماهیان بسیار مناسب برای مصرف غذایی به شمار می رود که به صورت تازه، منجمد، شور و خشک مورد استفاده قرار می گیرد.

 

ماهی کلمهماهی كلمه
ماهی کلمه، یکی از گونه های تجاری و باارزش دریای خزر محسوب می شود که از تیره کپور ماهیان می باشد. ماهی کلمه که در زبان بومی کولمه گفته می شود دارای بدنی نیمه پهن با فلس هایی نسبتا بزرگ شبیه فلس کپور است رنگ پشت آن رنگ خاکستری تیره همراه با جلای سبز، آبی و پهلوهایی به رنگ نقره ایی است. رنگ دم و باله های پشتی آن خاکستری با حاشیه تیره است و رنگ باله های سینه و شکمش نیز قرمز رنگ می باشد.
ماهی کولمه در ایران دارای دو نژاد کولمه گرگان و کولمه انزلی می باشد که این نوع از چشمانی به رنگ نقره ایی برخوردار است. در حالی رنگ چشم نژاد کولمه های اروپایی قرمز رنگ است. این نوع ماهیان به آب های آرام پرگیاه علاقه مند هستند و بیشتر در رودخانه ها، دریاچه ها، کانال ها و مصب های اروپا تا ایران و ترکمنستان زیاد دیده می شوند. آن ها نزدیک کف و در بسترهای شنی، صدفی، گل و لای و در میان گیاهان زندگی می کنند. طول عمر آن ها 14 سال می باشد و فصل تخم ریزی آن ها بهار است و در پاییز برای تغذیه و زمستان گذرانی مهاجرت می کنند. زمانی که در اسفند و فرودین علفزارهای اطراف رودخانه های خزر بر اثر بالا آمدن آب رودخانه ها زیر آب می روند ماهی های کلمه برای تخم ریزی به این قسمت رودخانه ها مهاجرت کرده و روی گیاهان و ریشه درختان تا عمق نیم متری تخم های به رنگ زرد می گذارند. این نوع ماهی ها در دو سالگی بالغ می شوند و در طول عمر خود پنج تا شش بار تولید مثل می کنند.
ماهی کولمه جزو ماهیان همه چیز خوار به شمار می آیند و به طور عمده از نرمتنان، بی مهرگان کف زی، لاروها، حشرات، سخت پوستان، کرم ها، گیاهان آبزی و خاک تغذیه می کند. وی همچنین رقیب غذایی ماهی های کف زی خوار به ویژه سیم است.
 

 

ماش ماهیماش ماهی
ماش ماهی یکی دیگر از ماهی های استخوانی دریا خزر است که از خانواده کپور ماهیان می باشد. این ماهی دارای بدنی دراز و پوشیده از فلس های ریز است. بدن این ماهی از دو پهلو فشرده است. سر آن دراز و دهانی بزرگ با دندان های حلقی می باشد. آرواره پایینی جلو آمده و پهلوها نقره ایی رنگ هستند. دم ماش ماهی عضلانی، دو شاخه و دراز بوده و باله های پشتی خاکستری است.
ماش ماهی ها در آب های روان و دریاچه های بزرگ زندگی می کنند و ماهی های کوچتر به صورت گروهی و نزدیک ساحل به سر می برند. آن ها در دریاچه در سطح آب دیده می شوند. به هنگام فرا رسیدن زمان تخم ریزی ماش ماهی هایی که در دریاچه زندگی می کنند به سمت رودخانه هایی با جریان تند و کف سنگلاخی و ماسه ایی مهاجرت می کنند. تخم ریزی آن ها در ماه های فرودین تا خرداد انجام می شود. تخم ها چسبناک هستند و پس از تخم ریزی به بستر رودخانه یا گیاهان آبزی می چسبند. دوره خواباندن تخم ها 10 تا 17 روز است. لارو ماش ماهی ها پس از خروج از تخم و جذب کیسه زرده به صورت دسته جمعی مهاجرت می کنند. لاروها ابتدا به صورت دسته جمعی زندگی می کنند ولی به هنگام بلوغ تک رو می شوند. این ماهی ها در 4 یا 5 سالگی به بلوغ می رسند.
ماش ماهی ها گوشت خوار هستند و نه تنها از شکار ماهیان ریز تغذیه می کنند بلکه در برخی مواقع از قورباغه، موش و جوجه پرندگان نیز تغذیه می کنند. ماهی های کم سن نیز نزدیک سطح آب از حشرات و پلانگتون ها تغذیه می کنند.
 

 
ماهیان کیلکا

 

ماهیان کیلکا: از خانواده شك ماهیان یا هرنیگ ها هستند. ماهی کیلکا یکی دیگر از مهم ترین ماهیان دریای خزر است که با وجود داشتن جثه بسیار کوچک؛ سرشار از پروتیین، ویتامین های A,B,E,D,K و کلسیم است. زیستگاه اصلی این ماهی در قسمت های جنوبی دریای خزر است و در حال حاضر نیز حدود ۳ گونه ماهی کیلکا در دریای خزر به نام های: ماهی کیلکای آنچوری، ماهی کیلکای چشم درشت و ماهی کیلکای معمولی گزارش شده است.

 

 

 

 

ماهیان و آبزیان خلیج فارس و دریای عمانماهی هامور

خلیخ فارس با وسعت حدود ۲۴۰ هزار کیلومتر، بزرگ ترین زیستگاه موجودات دریایی و پهناورترین آکواریوم دریایی است که در جنوب ایران واقع شده است. براساس گزارش ارایه شده از سوی موسسه اکولوژی خلیج فارس و دریای عمان، حدود ۴۵۰ گونه از انواع ماهی های تزیینی و غیر تزیینی، خوراکی و غیر خوراکی در این خلیج شناسایی شده که از این میان حدود ۱۳۰ گونه ماهی تزیینی است. از نظر تعداد و فراواتی ماهیانی چون: ملوان ماهی، جراح ماهی، هامور ماهی و طوطی ماهی از فراوانی ترین ماهی های تزیینی و دلقک ماهی و اسب ماهی از کمیاب ترین ماهی های خلیج فارس به شمار می آیند.
ماهی های تزیینی خلیج فارس و دریای عمان: حدود ۱۳۰ گونه ماهی تزیینی در این پهنه آبی وجود دارد که برخی از آن ها عبارتند از: امپراتور، جراح دم زرد، آنتن دار، دلقک آبی، کاردینال، هامور، دم گاوی، سگ ماهی، نئون، آرایشگر، خروس دریایی، پیکاسو، پیکاسوی مشکی، ملوان، شاخدار، صندوق ماهی، چیتی، شقایق و ماهی ژله.
ماهی های خوراکی خلیج فارس و دریای عمان: همچنین خلیج فارس زیستگاه انواع ماهی های خوارکی و کم نظیری است که از هزار سال پیش در این بستر دریایی به حیات خود ادامه داده اند. مهم ترین انواع ماهیان خوراکی خلیج فارس عبارتند از: قباد یا شاه ماهی، حلوا سیاه، شوریده، سرخو، شهری، سبیتی، سنگسر یا دختر ناخدا، میش ماهی یا ماهی کر، ماهی راشگو، ماهی سچل، ماهی صافی، ماهی ساردین، شیرماهی و شورت.
از دیگر ماهیان موجود در خلیج فارس که جزو ماهی غیرخوراکی می باشد می توان: اره ماهی، بمبک، ماهی لقمه، اسب ماهی را نام برد.
خلیج فارس نه تنها زیستگاه مهمی برای انواع ماهیان محسوب می شود؛ بلکه آبزیان مختلفی چون انواع خرچنگ ها، شقایق ها، مرجان ها، صدف ها، حلزون ها، اسفنج ها و نرم تنان و سخت پوستان در آن ساکن هستند. مهم تری و با ارزش ترین سخت پوست موجود در خلیج فارس «میگو» است.

 

  • ماهی های خوراکی

ماهی حلوا سیاهماهی حلوا سیاه
حلوا سیاه از جمله ماهی های گوشتی و بدن تیغ آب های جنوب ایران است. این ماهی از خانواده گیش ماهیان می باشد. بدن حلوا سیاه در قسمت عرضی فشرده و ارتفاع بدن بلند است. این ماهی دارای سری برآمده، دهانی انتهایی با فک فوقانی آزاد از ناحیه پشتی می باشد که تا قبل از حاشیه جلویی چشم ادامه دارد. هر دو آرواره آن دارای یک ردیف مفرد از دندان های مخروطی کوچک هستند. دارای مجموعه ای از 24 مهره در ستون فقرات است که ده تای آن ها روی بخش پیش مخرجی می باشد. رنگ بدن حلوا سیاه در بخش پشتی قهوه ایی و در بخش شکم سفید و نقره ایی است. بدن این ماهی از فلس های کوچک و جدا شونده از بدن پوشیده شده است.
ماهی حلوا سیاه در دریا و آب های لب شور زندگی می کند و به آب های ساحلی با بسترهای گلی نیز علاقمند است. بنابراین این ماهی را می توان بیشتر در خلیج فارس و دریای عمان، اقیانوس هند، دریاهای گرمسیری، نیمه گرمسیریی و معتدله دنیا، اقیانوس آرام، مجمع الجزایر مالایا و چین یافت.
ماهی های حلوا سیاه به طور معمول یک زمان مشخص برای تولید مثل دارند. زمان تخم ریزی آن ها از فصل خرداد شروع شده و تا مهرماه ادامه دارد. اما اوج تخم ریزی در تیرماه می باشد. این ماهی ها تخم ها را در آب های آزاد رها می کنند و از نوزاد و تخم خود مراقبت نمی کنند. حلوا ماهی ها بی خطر و غیر مهاجم هستند و در طول روز نزدیک بستر و در شب ها نزدیک سطح به سر می برند. وارد خورها نیز می شوند. یکی از مشخصه های آنا این است که وقتی نزدیک بستر آب می شوند به صورت خوابیده شنا می کنند.
حلوا سیاه از فیتوپلانکتون ها، جلبک ها و علف های دریایی کفزی، سخت پوستان کفزی، تخم و لارو ماهی ها و نرم تنان تغذیه می کنند اما یکی از غذاهای مورد علاقه آن ها پلانکتون های جانوری است.
ماهی حلوا سیاه دارای ارزش تجاری بالایی می باشد. بر اساس گزارش ها کشورهای اندونزی و تایلند در خصوص صید این نوع ماهی بیشترین درصد را به خود اختصاص داده اند.

 

 

ماهی شوریدهشوریده
ماهی شوریده که در ایران موش دندان و ببر دندان نیز نامیده می شود از خانواده شوریده ماهیان است. این ماهی دارای بدنی دوکی شکل و استوانه ایی با دندان های متفاوت که در هر دو آرواره به صورت بزرگ و کوچک پراکنده اند و یک یا دو جفت دندان نیش قوی در جلوی یک یا هر دو آرواره دیده می شود، می باشد. پوزه آن ها کشیده و بزرگ نیست و فاقد سیبیلک بر روی چانه است. رنگ بدن این ماهی در ناحیه پشت قهوه ایی با نوارهای تیره رنگ و در میانه بدن و شکم نقره ایی با جلای طلایی می باشد. بدن ماهی شوریده پوشیده از فلس های دایره ای با تعداد کمی فلس شانه ای در بخش پایینی ساقه دمی است.
ماهی شوریده دریازی است و وارد آب های لب شور هم می شود. زیستگاه این ماهی خلیج فارس و دریای عمان، اقیانوس هند و آرام، رودخانه اردن، خلیج تایلند، سواحل شمال و شمال شرق استرالیا، دریای شرق و جنوب چین، خلیج بنگال می باشد. همچنین ماهی شوریده در آب های ساحلی نیز دیده می شود.
ماهی شوریده جزو ماهی های تخم گذار است. این ماهی ها تخم خود را در آب های آزاد پراکنده می کنند و بعد از تخم ریزی آن ها را رها می کنند و از تخم ها و لاروها مراقبت نمی کنند.
شوریده رفتار تهاجمی ندارد و بی خطر است و معمولا از ماهی ها، میگوها و سایر بی مهرگان تغذیه می کند.
از نظر ارزش اقتصادی، این ماهی جنبه تجاری دارد و در بازارهای جهانی جزو ماهیان گران قیمت طبقه بندی می شود.

 

 

ساردینساردین
ساردین مجموعه از ماهی های روغنی هستند که از چند گونه تشکیل شده اند. این ماهی ها از خانواده شک ماهیان می باشند که شاه ماهی شمال و سوشی یا ایواشی نیز یکی از این گونه ها به شمار می آیند. ساردین ها دارای بدنی کشیده با مقطعی عرضی و شکم گرد و صاف است. اندازه باله مخرجی آن ها بزرگ تر از قاعده پشتی هستند. آن ها کیل شکمی فلس و کیسه شنا دارند، کیسه شنا از جلو با معده و از پشت با مخرج ارتباط دارد. بدنشان پوشیده از فلس های سوراخ دار است. رنگ بدن آن ها نقره ایی و رنگ پشتشان سبز- آبی می باشد.
ساردین ماهی ها در دریا ساکن هستند. آن ها در سراسر خلیج فارس و دریای عمان، دریاهای گرمسیری، نیمه گرمسیری و معتدله دنیا، موزامبیک، دوربان، شمال آتلانتیک، ژاپن، استرالیا، دریای سرخ و مدیترانه حضور دارند. این ماهی ها بیشتر دوران زندگی خود را در لایه های سطحی آب می گذرانند.
ساردین ماهی به شکل گله های نسبتا بزرگ مشاهده می شوند و جزو ماهی های مهاجر محسوب می شوند. آن ها حتی برای محافظت از خود به صورت آرایشی به شکل ماهی بزرگ در می آیند. براساس مطالعات انجام شده گله های ساردین قبل از طلوع آفتاب تشکیل می شوند و با بالا آمدن آفتاب و نفوذ آب به قسمت های زیر آب افزایش می یابند و پس از غروب آفتاب نیز این تجمع از بین می رود و به عمق آب ها پناه می برند. ساردین ماهی ها در سال، یک دوره زمانی مشخص برای تخم ریزی دارند و معمولا در اواخر استفندماه تا اواخر خرداد ماه در قسمت های باز دریا اقدام به تخم ریزی می کنند. آن ها پس از تخم ریزی از تخم ها و نوزادان هیچگونه مراقبتی نمی کنند. تخم ساردین ها حاوی کیسه زرد می باشد که مواد غذایی نوزادان در مرحله اولیه زندگی در آن قرار دارد. پس از جذب تمامی کیسه زرد توسط نوزادان ماهی، تغذیه از موجودات ریز گیاهی و جانوری داخل آب آغاز می شود.
ساردین ماهی ها برای تامین غذای خود با غروب آفتاب در یک لایه یکنواخت در سراسر عمق آب پراکنده می شوند و از موجودات ریز گیاهی و جانوری تغذیه می کنند.
با توجه به تحقیقات علمی صورت گرفته مصرف 60 گرم ساردین می تواند 400 درصد نیاز بدن انسان به ویتامین B12 و 20 درصد نیاز بدن به کلسیم روزانه و مقداری اسید چرب امگا 3 را تامین کند. همچنین اسید چرب امگا 3 موجود در ساردین باعث سلامت قلب می شود.
 

 

ماهی سنگسر معمولیماهی سنگسر معمولی
ماهی سنگسر یکی دیگر از ماهی های خوراکی خلیج و فارس و دریای عمان است. این ماهی دارای بدنی دوکی شکل، باریک و بلند با سری محدب می باشد. باله پشتی آن 12 شعاع با 13 تا 15 شعاع نرم و باله مخرجی نیز 3 شعاع سخت با 7 تا 8 شعاع نرم است. دهانش انتهایی و دارای دو منفذ و یک شکاف مرکزی زیر چانه است. رنگ اصلی بدن این ماهی نقره ایی می باشد اما پهلوهای طلایی رنگ، قسمت سرپوش بالایی زرد- زیتونی و پوزه تیره و زرد است.
دریا و آب های لب شور و مجاور صخره ها، نواحی گرمسیری، آب های غیر شفاف مجاور ساحل با بستر گلی یا شنی تا عمق 75 متری، مکانی مناسب برای زیست ماهی های سنگسر به شمار می آید. بنابراین خلیج فارس و دریای عمان، اقیانوس هند، دریای سرخ، اقیانوس اطلس، خلیج عدن، دریای اندونزی، سواحل استرالیا، اقیانوس آرام، رودخانه تانشوئی، رودخانه ون، رودخانه سیکائو در تایلند، رودخانه کائوپینگ در تایوان و دیگر آب های مناطق گرمسیری بهترین مکان برای رشد این ماهیان است.
سنگسرهای مولد در طول فصل زمستان به سمت دهانه رودخانه رفته و در آن جا به صورت گروهی تخم ریزی می کنند.
سنگسرها از جمله ماهیان بی خطر و غیر مهاجم هستند. این ماهی ها از سخت پوستان، ماهی هاف خرچنگ گرد، کرم های پرتار، میگوها، سخت پوستانی از دوجورپایان و میگوهای آخوندکی تغذیه می کنند.
 

 

ماهی سوکلاماهی سوكلا
ماهی سوکلا از دیگر ماهی های خوراکی دریای عمان و بخش خاوری خلیج فارس تا بندر لنگه است. این ماهی دارای بدنی کشیده و تا حدی استوانه ایی با سری پهن و فشرده می باشد. دهان این ماهی بزرگ، انتهایی با پوزه پایینی کشیده و دندان های کرکی شکل در آرواره ها، سقف دهان و زبان است. رنگ بدن آن در قسمت پشت قهوه ایی تیره است که در پهلوها کم رنگ تر و در ناحیه شکم سفید می باشد. بدنش پوشیده از فلس های کوچک و فرو رفته در پوست ضخیم است.
ماهی سوکلا از ساکنین دریا و آب های لب شور است. این ماهی در خلیج فارس و دریای عمان، اقیانوس هند، اقیانوس اطلس، اقیانوس اطلس، دریای کارئیب، دریای شرق برزیل، دریای سرخ، دریای سمر، خلیج بنگال، خلیج عدن، خلیج مکزیک، خلیج تایلند، خلیج لیت، خلیج اورموک، رود چیکو و به طور کلی در زیستگاه های متنوع از گل، شن، ماسه، صخره های مرجانی و سواحل صخره ایی، مناطق مانگرو، نواحی مجاور ساحلی، سازه های دریایی، شناورها و در نواحی دور از ساحل اطراف اشیا شناور زندگی می کنند.
ماهی سوکلا در یک بازه زمانی مشخص در سال و در ماه های گرم تخم ریزی می کند و تخم و لاروهایش پلانکتونی می باشند. این ماهی ها سریع رشد می کنند.
سوکلا ماهی ها، از خرچنگ های گرد، ماهی ها و اسکوئیدها تغذیه می کنند.

 

 

ماهی شهریماهی شهری
ماهی شهری از خانواده شهری ماهیان و راسته سوف ماهی شکلان است. این ماهی دارای بدنی بیضی شکل یا چهارگوش، کمی در انتهای بدن فشرده می باشد. دهان انتهایی، پایینی و اندکی قابل ارتجاع است. باله های پشتی آن دارای 10 خار با 9 یا 10 شعاع نرم و باله مخرجی نیز دارای سه خار با 8 تا 10 شعاع نرم می باشد. باله سینه طویل با انتهایی نوک دار و باله شکمی دارای خار و پنج شعاع و زائده فلسی- قاعده ای دارد. فلس های ماهی ضعیف و شانه ایی است که سر پوش آبششی را می پوشاند. دو فک ماهی شهری دارای دندان های نیش قدامی هستند که پشت آن ها یک ردیف داندان های آسیایی جانبی و توده هایی از دندان های سوزنی شکل وجود دارد.
ماهی شهری در آب های ساحلی و اطراف جزایر مرجانی زندگی می کنند. بنابراین مهم ترین مناطق زیست این ماهی جنوب جزیره قشم، اقیانوس هند، دریا سرخ و مناطق گرمسیری تا معتدله اقیانوس هند آرام. آن ها کند شنا می کنند و به صورت گروهی در نزدیک بستر به سر می برند.
ماهی شهری جزو گروه ماهیان تخم گذار است و به صورت گروهی در مناطق پلاژیک تخم ریزی می کنند. این ماهی ها غذای خود را از بستر دریا تامین می کنند و معمولا شب ها به شکار می روند. غذای اصلی آن ها بی مهرگان کف زی و ماهی ها هستند. دندان های آسیایی جانبی آن ها نیز طوری طراحی شده که برای خوردن بی مهرگان صدفدار مناسب می باشند.
در ایران و در آب های خلیج فارس و دریای عمان وجود چهارگونه از خانواده شهری ماهیان گزارش شده است که عبارتند از: شهری دم زرد، شهری گوش صورتی، شهری دراز یا شهری دندان کوچک و شهری معمولی یا شهری مزین.

 

 

ماهی شورتشورت ماهی
شورت ماهیان از ماهی های راسته سوف ماهی شکلان هستند. این ماهی ها دارای بدنی کشیده با دهانی کوچک، نوک تیز، میانی و قابل ارتجاع می باشند. هر دو فک آن ها دارای دندان های پرزی شکل هستند. بدن شورت ماهیان پوشیده از فلس هایی از نوع شانه ایی می باشد و فلس های بخش گونه ها و سرپوش آبششی دایراه ای شکل هستند. رنگ بدن آن ها در قسمت های پایینی و شکم سفید- نقره ایی و رنگ پشت قهوایی روشن است.
شورت ماهی ها کف زی هستند و ساکن آب های سواحل شنی، مصب ها و قسمت های مددار رودخانه ها می باشند. آن ها در سراسر دریای عمان و قسمت شرقی خلیج فارس تا بندر لنگه، دریاهای گرمسیری و معتدله دنیا، اقیانوس آرام، اقیانوس هند، دریای سرخ و سواحل شرقی آفریقا تا مجمع الجزایر هند، استرالیا و ژاپن پراکنده اند.
شورت ماهیان فقط یک بار در سال آن هم به صورت همزمان در خورها و نواحی ساحلی دریاها تخم ریزی می کنند. آن ها معمولا در فصل بهار به ویژه در فرودین ماه تخم ریزی می کنند. این ماهی گوشتخوار هستند و در کف رودخانه ها از کرم ها و سخت پوستان کوچک تغذیه می کنند.
 

 

شیرماهیشیرماهی
شیرماهی یا ماهی شیر از خانواده تون ماهیان است این ماهی دارای بدنی دوکی شکل و کشیده با مقطع عرضی بیضی شکل می باشد. دهان آن انتهایی و فاقد کیسه شنا است. روی بدنشان نوارهایی عمودی وجود دارد که گاهی به نقاط عمودی تبدیل می شوند که تعداد آن ها در ماهی های بالغ 40 تا 50 عدد است. و در ماهی های جوان کمتر از 20 عدد می باشد و این نقاط به صورت نقطه های بیضی بزرگ و تیره روی بدنشان دیده می شود. همچنین این ماهی های دو باله پشتی دارند و بدن سبیلک هستند.
شیر ماهی از جمله ماهی های استخوانی دریازی هستند که در نواحی مجاور ساحل و پلاژیک، اقیانوس رو و در مناطق گرمسیری و در اعماق 10 تا 70 متری آب ها زندگی می کنند. آن ها بومی خلیج فارس و دریای عمان، دریای اندامان، جریان آگولاس، اقیانوس اطلی، اقیانوس هند، اقیانوس آرام، خلیج عدن، خلیج عقیه، خلیج تایلند، خلیج کیمبی، خلیج لاگونوی، خلیج لیت، خلیج لینگاین، خلیج اورموک، خلیج پانای، خلیج راگی، دریای ژاپن، دریای بنگال، دریای عرب، دریای اندونزی، دریای سرخ، دریای سمر و به طور کلی در حاشیه های منطقه فلات قاره تا آب های کم عمق ساحلی پراکنده اند و در آب هایی با شوری کمتر و کدر نیز بیشتر دیده می شوند. همچنین آن ها ار می توان در شیب های دریای و نیز شیب های صخره ایی و تالاب های دریایی یافت.
جنس نر و ماده ماهی شیر شبیه به هم هستند. آن ها معمولا تخم های خود را در آب های آزاد رها می کنند و از تخم ها و نوزادان مراقبت نمی کنند. فصل تخم ریزی در این ماهی براساس خصوصیات دما تغییر می کند. ماده این ماهی ها در برخی از آب ها مثل آب های استرالیا چندین بار در طی فصل و در طی دو تا شش روز البته این هم بستگی به خصوصیات مکانی دارد، تخم ریزی می کند. آن ها دور از شیب صخره ایی و حاشیه ها به صورت اجتماعی و گروهی تخم ریزی می کنند و محل تخم ریزی را ترک می کنند. اما ماهی های مهاجر بعد از تخم ریزی به صورت دسته هایی با ماهیان دو و سه ساله از محل صدها کیلومتر دور می شوند و در فصل زمستان دورباره به محل بر می گردند.
شیرماهی از ماهیان کوچکی مانند: آنچوی، شگ ماهیان، کفال ماهیان کوچک، اسکوئیدها و میگوها تغذیه می کنند. آن ها ترجیح می دهند به تنهایی شکار کنند.
شیرماهی از نظر ارزش اقتصادی، باارزش است و صید تجاری و ورزشی دارد.
 

 

صافی ماهیانصافی ماهی
صافی ماهیان از دیگر گونه های تجاری و خوراکی خلیج فارس و دریای عمان است. این ماهی از راسته سوف ماهی شکلان می باشد که دارای 28 گونه است. در ایران نیز دو گونه از این خانواده زندگی می کنند که عبارتند از: صافی موجدار و صافی قهوه ایی.
صافی ماهیان دارای بدنی چهارگوش و انتهایی فشرده است. دهان این ماهیان کوچک با دندان هایی در هر دو فک می باشد. دندان های جلویی آنان در یک ردیف فشرده قرار گرفته و هر دندان دو یا سه شاخه و اغلب اندکی در لبه دندانه دار است. باله دم بریده، لبه دار یا دو شاخه می باشد و باله پشتی نیز با شعاع های سخت قوی که در جلوی آن یک شعاع سخت مخفی شده است. بدن این ماهیان پوشیده از فلس های دایره ای، ریز و کشیده است که تا روی دو طرف سر گسترش یافته است. همچنین این ماهیان دارای خارهای سمی می باشند.
صافی ماهیان ساکن دریا، آب های لب شور و آب های مناطق مرجانی هستند و به ندرت در آب های شیرین دیده می شوند. این ماهیان بیشتر در خلیج فارس و دریای عمان، اقیانوس آرام، اقیانوس هند و شرق مدیترانه حضور دارند.
صافی ماهیان نیز جزو ماهیان تخم گذار هستند که در فصل تخم ریزی به صورت گروه های کوچک حرکت می کنند. تخم گذاری به صورت پلاژیک است. ماهی های جوان در مصب ها دیده می شوند. آنها شناگران کندی هستند.
تمامی گونه های صافی ماهیان گیاهخوار و همه چیز خوار هستند و در طول روز از جلبک های کفزی تغذیه می کنند.
 

 

ماهی هامور معمولی ماهی هامور
ماهی هامور معمولی از خانواده هامور ماهیان و راسته سوف ماهی شکلان است. این ماهی دارای بدنی دوکی شکل با پهلوهای فشرده می باشد. دهان این ماهی فوقانی و نرمال با دندان هایی در میانه فک پایین و در دو ردیف است. رنگ بدن قهوه ایی- خاکستری روشن می باشد که هرچه به سمت پهلوها و شکم می رود سفید می شود. در بدن و سر آن نقطه هایی به رنگ نارنجی تیره یا زرد تیره پراکنده است. پنج نوار تیره عمودی کم و بیش مشخص روی بدنشان دیده می شود که در بخش شکمی و سر متمایل به قرمز است.
هامور معمولی ساکن دریا است و در آب های لب شور نظیر خورها و روی گل و لای و قلوه سنگ ها، مجاور صخره های دریایی، نواحی نیمه گرمسیری و در سواحل گل آلود صخره ایی دیده می شود. نوزادن و ماهی جوان این نیز بیشتر در آب های کم عمق خورها، روی شن، ماسه، گل و لای و در میان درختان حرا شنا می کنند. آن ها ساکن خلیج فارس و دریای عمان، اقیانوس هند، اقیانوس اطلس، اقیانوس آرام، دریای مدیترانه، دریای اندونزی، دریای سرخ، دریای جنوب چین، دریای زرد، خلیج بنگال، خلیج عدن، خلیج تایلند، خلیج سن میگل، سداحل استرالیا، رودخانه های ارن و کائوپینگ در تایوان، رودخانه سیکائو در تایلند و به طور کلی بر روی بسترهای نرم و مناطق ساحلی با بستر سخت هستند.
ماهی هامور معمولی در یک پیک زمانی سالیانه اقدام به تخم ریزی می کند. در این ماهی ها تغییر جنسیت از ماده به نر مشاهده شده و به احتمال زیاد تولید مثل در زمان های محدود و بر اثر شکل گیری اجتماعات تخم ریزی به صورت لقاح خارجی صورت می گیرد. ماهی ها پس از رها سازی تخم ها در آب های آزاد از آن ها مراقبت نمی کنند. زمان تخم ریزی از اواخر زمستان شروع شده و تا اواخر تابستان ادامه دارد.
ماهی هامور بی خطر و غیر مهاجم است و بیشتر از ماهیان کوچک، میگوها و خرچنگ ها تغذیه می کند.
 

 

میش ماهیمیش ماهی
میش ماهی از ماهی های باارزش دریای جنوب ایران و طراز اول تجاری در سطح کشور است که از خانواده شوریده ماهیان به شمار می آید. این ماهی بزرگ ترین ماهی خوراکی خلیج فارس نیز می باشد. رنگ بدن آن سربی و نقره ایی است که در ناحیه پشت قهوه ایی و در ناحیه شکم سفید متمایل به زرد می باشد. دارای سری بزرگ است و بدنی پوشیده از فلس های درشت و نسبتا پهن می باشد.
میش ماهی ساکن دریا بوده و در آب های شیرین، نیمه گرمسیری و لب شور تا عمق 400 متری نیز دیده می شود. این ماهی بومی خلیج فارس و دریای عمان، اقیانوس هند و آرام، جنوب آفریقا، ماداگاسکار، نامیبیا، استرالیا است. این گونه دوره جوانی خود را در جنگل های مانگرو و مصب ها می گذراند و در مرحله بلوغ به سمت سواحل شنی، مصب ها و آب های کم عمق می رود و در نهایت برای انجام تخم ریزی به صورت دسته جمعی مهاجرت می کنند. میش ماهی ها که جزو ماهی های مهاجر به شمار می آیند در اوایل فصل بهار به سواحل خوزستان می آیند و تا آبان ماه ساکن این پهنه آبی هستند. جنس ماده نسبت به جنس نر پرخورتر می باشد و در فصل تخم ریزی نیز دارای تغذیه هستند.
میش ماهی گوشتخوار است و از ماهی ها، سخت پوستان و نرمتنان تغذیه می کنند.
میش ماهی یکی از ارزشمندترین آبزیان خلیج فارس و دریای عمان به شمار می رود. این ماهی به دلیل داشتن کیسه شنا از جایگاه ویژه اقتصادی برخوردار است و جزو محصولات صادراتی باارزش محسوب می شود. این محصول دارای خاصیت دارویی و مصارف صنعتی می باشد و در خارج از کشور در فرآورده های پزشکی و دارویی استفاده می شود.
 

 

اره ماهیاره ماهی
اره ماهی از راسته ماهی های غضروفی و یکی دیگر از گونه های ماهی خوراکی خلیج فارس و دریای عمان به شمار می رود. این ماهی بدنی کشیده و دوکی شکل با پوزه ایی بلند و منتهی به یک تیغه پهن پوشیده از دندان های هم شکل و اندازه و بسیار برجسته می باشد. فرم بدن آن تا حدود شبیه کوسه است.
اره ماهی ها دارای گونه های مختلفی هستند که در ایران دو گونه از این ماهی ها درخلیج فارس و دریای عمان شناسایی شده اند که عبارتند از: اره ماهی منقوط یا اره ماه پوزه چاقویی و اره ماهی سبز یا اره ماهی پوزه دار.
اره ماهی ها ساکن دریا هستند و در خلیج فارس و دریای عمان، اقیانوس آرام، اقیانوس هند و اقیانوس اطلس حضور دارند. ماهی های بزرگ بیشتر در نواحلی ساحلی دیده می شوند و سپس وارد خورها و رودخانه ها می شوند. آن ها به بسترهای شنی یا گلی علاقمند هستند و معمولا در آب های عمیق تر از 10 متر زندگی می کنند.
اره ماهی ها زنده زا هستند. پوزه این ماهی ها در دوران جنینی پوشیده از یک غلاف پرده ایی می باشد تا به هنگام زایمان، مانع زخمی شدن مادر شود. این پرده پس از تولد از بین می رود. نوزاد اره ماهی ها به هنگام تولد 40 تا 70 سانتی متر طول دارند. این ماهی ها، از نوع ماهی های صلح طلب می باشند ولی در صورت احساس خطر فوق العاده خطرناک هستند.
پوزه اره ایی شکل این ماهی می تواند به طور همزمان هم یک سلاح باشد و هم یک حسگر قوی. از آن جا که این ماهی دارای دید ضعیفی است، این پوزه می تواند به آن کمک کند تا امواج الکتریکی ساطع شده از حیوانات دیگر را حس کند و برای شکار اقدام کند. در واقع کاربرد اصلی این دندان ها جستجوی غذا در بستر دریا می باشد.
 

 

کوسه ماهیكوسه ماهی
یکی از آبزیان بزرگ و خطرناک کوسه ها هستند که از رده ماهیان غضروفی به شمار می روند. بدن آن ها استخوانی نیست و غضروفی است و از آن جا که غضروف سبک تر از استخوان است، این ماهی قادر است با صرف انرژی کمتر شناگر قهاری باشد. سر به صورت نوک تیز می باشد و تنه نیز دوکی شکل است. دو باله پشتی، میانی و مجزا دارد. آن ها دارای حس شنوایی و بویایی فوق العادی می باشند. کوسه ها در شکار به حس شنوایی خود متکی هستند به طوری که می توانند صدای لرزش هایی با فاصله های بسیار دور را تشخیص دهند. سیستم شنوایی آن ها حتی به لرزش های پایین طعمه ها نیز حساس است. کوسه ها هرچه به طعمه خود نزدیک تر می شوند حس بویایی اشان بیشتر فعال می شود.
دندان کوسه ماهی ها از چندین ردیف تشکیل شده است. کوسه ها در طول عمر خود دندان هایشان را از دست می دهند. هرکدام از دندان ها طوری در ردیف ها قرار گرفته اند که به محض شکستن یکی از آن ها، دندان دیگری جایگزین می شود.
حدود 120 گونه از کوسه ماهی ها در دنیا شناسایی شده اند که از بین آن ها 20 نوع مهاجم هستند و 4 نوع نیز به انسان ها حمله می کنند. در خلیج فارس و دریای عمان 4 گونه مهاجم وجود دارد که عبارتند از: کوسه سفید، کوسه ابی، کوسه ببری و کوسه پلنگی.
از دیگر انواع کوسه ها می توان به: کولی گرگ، کولی گربه، کولی بیلی، کولی سیاف، کولی سیاه گوش یا کولی سومک، کولی نمرانی، کولی شیردندان، کولی کر ، کولی بناتی ، کولی سرگرد ، کولی سرخ ، لم لم ، کولی ناوی ، کولی سهره سرخ ، تولی پنگ سر ، کولی جنازه ، کولی مشما ، کولی کراگری ، کولی بلند ، کولی گرسه ، کولی بودوین ، کولی بی دندان ، کولی شارو و کولی چشم زیر اشاره کرد.
باله و دم کوسه ها در صنعت داروسازی کاربرد فراوانی دارد. روغن جگر کوشه هم برای استحکام بخشیدن به قایق ها و موتور لنج ها مورد استفاده قرار می گیرد. همچنین از خشک شده کوسه برای تهیه کود استفاده می شود.
 

بالا