بقعه ها

ويرايش

 

بقعه در فرهنگ لغت به قطعه زمینی گفته می شود که به سبب اختلاف رنگ و یا موارد مشابه از محیط اطراف خود متمایز می باشد، اما در نوشته جغرافیانگاران قدیم مسلمان، بقعه مترادف «موضع» آمده است. کلمه «بقعه» در بخش های شرقی و مرکز جهان اسلام و به احتمال زیاد از دوره سلجوقیان به معنی «خانقاه»، «مقبره» و بنایی به منظور محل عبادت، کسب دانش و مکانی برای انجام امور خیریه به کار برده می شد. در واقع براساس نوشته های مورخان، استفاده از کلمه «بقعه» از زمان سلجوقیان در نوشته ها رایج شد و در زمان سلسله ایوبیان در مناطق سوریه و فلسطین نیز مورد استفاده قرار گرفت.
همچنین در منابع فرهنگ لغت ترکی، از کلمه «بقعه»، به معنی «خانقاه»، «مقابر» و «آرامگاه مشایخ صوفی» ذکر شده است.
بقعه یا مقبره های کوچک و بزرگ در کشورهای اسلامی، با توجه به تناسب شکل و عملکردشان، دارای نام های گوناگونی نظیر: قّبه، ضریح، تربت یا تربه، مدفن، مزار، قبر، گور، مرقد، روضه، مشهد، مقام و مقبره است.
ساخت بقعه در سرزمین های اسلامی ارتباط مستقیمی با گسترش اسلام و رشد فرهنگ ایثار و شهادت دارد و به طور مسلم یکی از راه های بزرگداشت و زنده نگهداشتن یاد و خاطره شهدای اسلام و جهادگران مسلمان، ساخت بناها و بقعه ها بر مدفن آنان بوده است.
بنابراین می توان نتیجه گرفت؛ بقعه به محل دفن افراد مورد احترام، شخصیت های برجسته دینی یا غیر دینی صاحب نفوذ همچون عارفان و صوفیان، مشاهیر علما و فرزندان امامان (ع) گفته می شود که به زیارتگاه تبدیل شده است.
در ایران نیز، بقعه ها بعد از مساجد و امام زاده ها از رایج ترین بناهای دینی است، به طوری که کمتر شهری در ایران پیدا می شود که بقعه نداشته باشد.
 

بقعه ناصرالحق آرامگاه ناصرالحق
بقعه ابومحمد اطروش ملقب به ناصرالحق، در منطقه پایین بازار چاکسر آمل در استان مازندران ساخته شده است. این بنا قدمتی نزدیک به ۹۰۰ سال دارد ولی بنای امروزی آن به دست خانواده مرعشیان در قرن نهم احداث گردید. ناصر الحق از فقه ها، متکلمین، علما، شعرا و نخستین حاکم شیعی طبرستان، دیلمان و گیلان و نیز بنیانگذار حکومت علویان در منطقه شمال ایران بود در قرن چهارم هجری بود. همچنین وی چهارمین امام شیعیان زیدیه یی دنیا به ویژه کشور یمن به شمار می آید. ناصرالحق پس از مهاجرت به ایران و استقرار در آمل، به مدت ۱۲ سال حکومت شیعیان را برعهده داشت تا این که سرانجام در ۲۵ شعبان سال ۳۰۴ هـ. ق دار فانی را وادع گفت.
بقعه ناصرالحق دارای پلان مربعی شکل است که به صورت ۸ ضلعی هرمی شکل ساخته شده است. این بنا از چند درب ورودی و گنبد مدور که در سابق به سرامیک های رنگی مزین بود تشکیل شده است.
آرامگاه ناصرالحق در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۱۰ با شماره ثبت ۶۰ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
 

 

 

 

مقبره پیر بکرانمقبره پیر بكران
مقبره پیر بکران از شاهکارهای معماری دوره ایلخانان در استان اصفهان است. این مقبره در 30 کیلومتری جنوب اصفهان و در روستایی به همین، یعنی بخش پیربکران شهرستان فلاورجان واقع شده است.
مقبره پیر بکران متعلق به محمد بن بکران، یکی از عرفای و مدرسین نامی نیمه دوم قرن هفتم و اوایل قرن هشتم است. این بقعه که محل تدریس و اشاعه صوفی گری و عرفان توسط «محمد بن بکران» بود توسط مریدانش به پاس مقام علمی و مذهبی او، پس از وفات وی در سال 712 هجری قمری یعنی همزمان با دوران حکومت سلطان محمد خدابنده ، حاکم ایلخانی اولجایتو، ساخته شده است. مقبره از سه قسمت: راهرو یا رواق، صحن و آرامگاه تشکیل شده است. راهروی بقعه از داخل کوچه مجاور به صحن منتهی می شود. صحن شامل فضای سرپوشیده از سه طرف شمال، شرق و غرب است که فقط بالای محراب که در ضلع جنوبی آن می باشد باز است. آرامگاه پیر بکران نیز در ضلع شمالی صحن واقع شده است. داخل و خارج آرامگاه با تزیینات کاشی کاری و گچ بری مزین شده است. در این بنا کاشی های لعابی نیلی و آبی به اندازه ها و اشکال مختلف به کار رفته است. قسمت بالای دیوارهای داخلی و خارجی بنا به وسیله کاشی های ستاره ای و صلیبی تزیین شده است.
علاوه بر کاشی کاری ها و گچ بری های نفیس، مقبره پیر بکران مزین به کتیبه های گچی به خط کوفی و ثلث می باشد که مضمون آن ها بیشتر آیات و صلوات بر ائمه (ع) و توصیف محمد بن بکران است. از دیگر ویژگی های این مقبره، تک ایوانی بودن آن است که یادآور طاق کسری و معماری دوره ساسانی می باشد. با این تفاوت که طاق ایوان این مقبره برخلاف طاق های دوره ساسانی که هلالی هستند، نوک دار است.
مقبره پیره بکران در تاریخ 15 دی ماه سال 1310 با شماره ثبت 101 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
 

 

بالا