جزایر

ويرايش

جزیره یا آبخُست، به خشکی یا قطعه زمینی اطلاق می شود که اطراف آن را آب فرا گرفته باشد و وسعت آن کوچکتر از قاره باشد. از نظر زمین شناسی مهم ترین عواملی موثر در پیدایش جزایر: حرکت پوسته زمین و بالا آمدن بستر دریاها، فعالیت های آتشفشانی، برجای ماندن اسکلت مرجان ها و در بعضی موارد مجموعه ای از عوامل فوق هستند.

 

  • جزایر دریاچه ارومیه

جزیره اسپیر

 
جزیر اسپیر

جزیره اسپیر یکی از جزایر دریاچه ارومیه است که در پارک ملی دریاچه ارومیه در استان آذربایجان غربی واقع شده است. این جزیره با وسعتی حدود 1151 هکتار در غرب کبودان و 27 کیلومتری بندر گلمخانه می باشد.

بلندترین نقطه جزیره اسپیر تپه ایی با ارتفاع 1422 متر از سطح دریا است که مشرف به اسکله می باشد.. این جزیره به همراه جزایر اسپیرک و اسپیرو سه جزیره کوچک در دریاچه ارومیه هستند که در نزدیکی هم قرار گرفته اند. همچنین در این جزیره چشمه ایی در شمال شرقی وجود دارد که منبع ذخیره آب در دره اسکله و آب شرب جانداران جزیره محسوب می شود.

جزیره اسپیرو به دلیل موقعیت زیستی که دارد سالانه پذیرای پرندگان مهاجری نظیر: فلامینگو، پلیکان، کاکایی و غاز است. این جزیره محل مناسبی برای زیست گوزن های زرد ایرانی می باشد که بین این جزیره و جزایر اشک و کبودان در حال تردد هستند. علاوه بر گوزن زرد در این جزایر قوچ و میش ارمنی نیز زندگی می کنند.

امکانات موجود در جزیره اسپیر شامل: اسکله ایی برای پهلو گرفتن قایق و امکانات شنا و ورزش های آبی می باشد.

 

جزیره اسلامی

جزیره اسلامی یا جزیره شاهی، تنها جزیره مسکونی دریاچه ارومیه است که با مساحتی حدود 23 هزار هکتار و در شرق دریاچه ارومیه و 70 کیلومتری تبریز واقع شده است. این جزیره که بزرگ ترین جزیره دریاچه ارومیه به شمار می رود یکی از مناطق گردشگری استان آذربایجان غربی است و دارای هفت روستای بزرگ و کوچک می باشد که اهالی آن به زبان ترکی صحبت می کنند.

روستاهای: سرای، آق گنبد، گمیچی، تیمورلو، قبچاق، بوراچارلو و بهرام آباد هفت روستای جزیره اسلامی است که حدود 8 هزار نفر جمعیت دارد. شغل بیشتر مردم جزیره کشاورز، دامداری، باغداری و کار در کشتی های دریاچه می باشد. عمده محصولات این جزیره شامل غلات، حبوبات، صیفی جات و خشکبار است. همچنین در جزیره اسلامی برای پهلو گرفتن کشتی های باربری و مسابری دو بندر  آق گنبد و گمیچی وجود دارد که در مسیر شرفخانه به گلمانخانه قرار دارند.

جزیره شاهی در محل ورودی تلخه رود به دریاچه قرار دارد و در بیشتر مواقع سال به ساحل شرقی پیوسته و از حالت جزیره در می آید. این جزیره از سنگ های آتشفشانی پلیوسن تشکیل شده است. منحصر به فردترین ویژگی های جزیره داشتن 54 چشمه در آن می باشد. همین ویژگی باعث تنوع پوشش گیاهی در جزیره و پیدایش زیستگاه مناسبی برای جانداران و پرندگان بومی و مهاجر شده است.

جزیره اسلامی پوشیده شده از درختان و درختچه های منطقه ارس، بادام کوهی، بنه، زالزالک، نسترن، انجیر، آلو، توت وحشی، داغداغان، 79 گونه پوشش علفی که غالبا از گونه های گندمیان، کاسیان، نخودیان و میخک می باشد، است.

جزیره اسلامی محل زیست جانورانی نظیر: گرگ، روباه، شغال، سمور سنگی، جرد ایرانی، سوسمار، آکامای قفقازی، گرزه مار، مار پلنگی و مار آتشی می باشد. پرندگان بومی جزیره شامل کبک، کبوتر چای، عقاب طلایی و پرنده های مهاجر مثل بلدرچین فاخته، باقرقره، فلامینگو، آنقوت، تنجه، اردک سرسبز، اردک تک پهن، اردک ارده ایی، اردک فیلوش، اردک سرحنایی، سنقر تالابی، سنقر تالابی، سنقر گندم زاد، دلیجه و بالابان است.

جزیره اسلامی از سال 1351 تحت حفاظت و از سال 1356 به عنوان منطقه شکار ممنوع زیر نظر شهرستان اسکو، توسط سرمحیط بانی سرای و محیط بانی گمیچی مدیریت می شود و اولین هدف از منطقه ممنوع بودن آن نیز احیای حیات وحش موجودات جزیره می باشد.

 

جزیره اشک

جزیره اشک یکی از جزایر مهم دریاچه ارومیه است که با مساحتی حدود دو هزار و 115 هکتار در قسمت جنوبی جزیره کبودان و 40 کیلومتری بندر گلمانخانه واقع شده است. این جزیره در محدوده پارک ملی دریاچه ارومیه قرار دارد و برای ورود به آن باید مجوز تردد از سازمان حفاظت محیط زیست داشت.

از نظر پوشش گیاهی شبیه جزیره کبودان است و پوشیده از گیاهان استپی و علف های کوتاه، درختان پسته وحشی، سرو کوهی، بادام وحشی، شیر خشت، جو وحشی، ارس کوهی، گوجه وحشی و دم اسبی می باشد.

با توجه به این که ساختار دریاچه آهکی است و میزان ارتفاع جزیره اشک به سطح دریاچه کم می باشد، به هنگام بارندگی مواد آبرفتی به دریاچه وارد می شود و قطر رسوبات در کناره ها زیاد می شود و سنگ های نیز قادر به نگهداری آب در خود نیستند، بنابراین فقط یک چشمه در جزیره است که منبع تامین آب موجودات جزیره می باشد. در حال حاضر نیز مسئولان محیط زیست و کارشناسان، اقدام به لوله کشی آب و ایجاد آبشخورهای مصنوعی به منظور تامین شرایط مناسب برای دسترسی جانوران جزیره به آب مورد نیاز خود شده اند.

مهم ترین گونه جانوری موجود در جزیره اشک گوزن زرد ایرانی است که برای جلوگیری از انقراض این گونه نادر ایرانی در سال 1335 تصمیم گرفته شده برای نگهداری و احیای دوباره جمعیت آن به جزیره اشک انتقال داده شود.

جزیره اشک زیستگاه پرندگان بومی و مهاجری نظیر: فلامینگو، تنجه، آنقوت، کاکایی و مرغ آتش است.

 

جزیره کبودان

جزیره کبودان یا قویون داغی، بزرگ ترین جزیره دریاچه ارومیه است. این جزیره با وسعتی حدود 3175 هکتار در شرق ارومیه، یک کیلومتری شمال جزیره آرزو و 7 کیلومتری جنوب غربی اشک واقع شده است. بلندترین نقطه های جزیره تپه ایی ماهوری با ارتفاع 1500 متر به نام های زرزا و گل دره و نیز قره داغ بزرگ با ارتفاع 1427 متر می باشند. مهم ترین منابع آبی این جزیره، چشمه کهریز در شرق جزیره، چشمه دام داما و چشمه محیط بان است.

جزیره کبودان زیستگاه قوچ، میش ارمنی و گوزن زرد ایرانی است. علاوه بر این حیوانات، پستاندارانی نظیر موش صحرایی و پلنگ نیز در این جزیره زندگی می کنند. جزیره کبودان به دلیل پوشش گیاهی مناسب و وضعیت آب و هوایی پذیرای پرندگان بومی و مهاجری نظیر: عقاب طلایی، لاشخور مصری، مرغ کفل سفید، مرغ سنگ، پری شاهرخ، سبزه قبا، کاکایی، هدهد، کبک، فلامینگو، پلیکان، تنجه، آنقوت نوک قرمز و انواع مرغابی ها است. فلامینگوها قسمت شمال غربی جزیره، آب های میان کبودان و جزایر آرزو و اسپیرو را به دلیل منطقه نسیتا آرام انتخاب کرده اند. غذای اصلی این پرنده انواع جلبک ها و سخت پوستان موجود در آب دریاچه به نام آرتمیاسالینا می باشد.

پوشش گیاهی جزیره کبودان استپی است و پوشیده از علف های کوتاه، درختان پسته وحشی، سرو کوهی، بادام وحشی، شیر خشت، جو وحشی، ارس کوهی، گوجه وحشی و دم اسبی می باشد.

جزیره کبودان به همراه دیگر جزایر دریاچه ارومیه به جز جزیره اسلامی در سال 1346 توسط سازمان حفاظت محیط زیست، منطقه حفاظت شده اعلام شد و در حال حاضر نیز به پارک ملی تبدیل شده است. قوچ و میش های جزیره از سال 1340 تحت حفاظت قرار دارد و گوزن زرد ایرانی نیز یکی از نادرترین گونه های گوزن جهان می باشد.

 

 

  • جزایر استان بوشهر

جزيره‌ ام‌الكرم‌ و نخيلو – بوشهر

جزیره ام  الکرم و نخیلو، از جزایر استان بوشهر است که در ناحیه بردخون در سواحل جنوبی استان بوشهر واقع شده است. این جزایر خالی سکنه هستند و با فاصله کمی از هم قرار گرفته اند.

جزیره نخیلو به دلیل تجمع کوچکی از جنگل های حرا در حاشیه جزر و مد خور مل کنزه یکی از منحصر به فرد ترین اکوسیستم دریایی را به خود اختصاص داده است. این جزیره به دلیل پوشش گیاهی مناسب، بستر ماسه های صدفی و خالی از سکنه بودن سالانه پذیرای پرندگان مهاجر دریایی می باشد. این پرندگان برای زاد آوری و تخم گذاری این جزیره را مناسب ترین منطقه می دانند. به طوری که پرندگانی نظیر: پرستوهای دریایی پشت تیره، پرستوهای کاکلی بزرگ و کوچک و نوعی خرچنگ خوار با جمعیتی بیش از 50 هزار قطعه در سراسر جزیره کوچک نخیلو پراکنده اند.

جزیره نخیلو به دلیل وجود لاک پشتان بزرگ جثه تحت حفاظت محیط زیست استان بوشهر است.

 

جزیره خارگ

جزیره خارگ یا خارک جزیره مرجانی و مسکونی خلیج فارس است که در فاصله 57 کیلومتری شمال غربی بوشهر و 38 کیلومتری بندر گناوه در استان بوشهر واقع شده است. این جزیره از تاقدیس مرجانی ملایمی همراه با فسیل ها و اندام های مرجان ها، دو کفه ایی ها و دیگر جانداران دریایی که آمیخته با ذرات ماسه هستند، تشکیل شده است. بلندترین نقطه جزیره کوه دیده بان با ارتفاع 87 متر از سطح دریا می باشد. علاوه بر این کوه، دو کوه دیگر در شمال جزیره به نام کوه تخت و جنوب جزیره به نام کوه گردن اشتر وجود دارد.

جزیره خارک از معدود جزیره های خلیج فارس است که دارای آب شیرین می باشد. آب شیرین جزیره علاوه بر گودال های طبیعی، از راه حفر ده ها چاه آب و رشته های قنات، هدایت آب های سطحی فراهم شده از بارندگی ها به سدهای کوچک و گودال های طبیعی جزیره تامین می شود. اما به دلیل نبود و کمبود خاک حاصلخیز در جزیره پوشش گیاهی چندانی وجود ندارد، ولی با این وجود درختانی چون انگور، لیل/لور یا انجیر معابد، درخت سدر و کنار می توان در آن دید. مردمان بومی در انتهای چاه ها درختان مو می کارند. این درختان نیاز به آبیاری ندارند و می توانند به وسیله رطوبت اعماق چاه ها، سالانه انگور دهند.  درخت لیل/ لور یا انجیر معابد به دلیل داشتن ریشه های هوازی قادرند غذای مورد نیاز خود را به جای زمین از باد و هوا دریافت کنند. ریشه این درختان از خاک بیرون آمده و پس از پیچیدن به تنه درخت، از آن بالا رفته و از شاخه ها آویزان می شود.

جزیره خارک به دلیل شرایط اقلیمی منحصر به فردی که دارد حیات وحش بسیار محدودی دارد. در این جزیره گله های کم شماری از آهو، مارهای بزرگ و سمی و پرندگان مهاجر در فصل زمستان زندگی می کنند.

اما صرف نظر از نبود شرایط کشاورزی و دامپروری در جزیره خارک، این جزیره یکی از مهم ترین مرکز پایانه صادرات نفت ایران به شمار می رود و از لحاظ اقتصادی و صنعتی حایز اهمیت می باشد.

با توجه به متن کتیبه میخی متعلق به دوره داریوش اول یعنی 2400 سال قبل: «اینجا محل خشک و بی آبی بود. من شادی آوردم.» می توان به حاکمیت امپراتوری هخامنشی ایران بر منطقه خلیج فارس و قدمت آن پی برد. جمله «من شادی آوردم» در این کتیبه اشاره به چاه ها و قنات های متعدد حفر شده در اطراف این کتیبه از طرف دولت ایران باستان بوده، می باشد.

ساخت و ساز خانه ها در این جزیره به صورت سنتی و مهندسی می باشد. ساخت و سازهای سنتی بیشتر در شمال شرقی جزیره توسط اهالی بومی انجام شده است. اما ساخت و سازهای سایر نواحی جزیره توسط شرکت پایانه های نفتی ایران و وزارت دفاع جمهوری اسلامی ایران انجام می شود. در قسمت شمال شرقی جزیره بافت شهری فشرده و کوچه ها باریک و پیچ در پیچ با تراکم جمعیتی بالا می باشد و اغلب ساختمان ها یک طبقه و دارای حیاط کوچک هستند. جزیره دارای میدانی کشیده و طولانی است که خیابان ها به وسیله فضای سبز و جدول بندی تقسیم شده اند. در اطراف میدان ردیف مغازه های کوچک خواربارفروشی، بوتیک های لباس و سایر مایحتاج اهالی قرار دارند. پیاده روی این میدان مسقف بوده و دارای ستون و تاق نصرت است.

در دیگر قسمت های جزیره خانه به صورت ویلایی و در دو طرح کارمندی و کارگری دیده می شود. ویلاهای کارمندی دارای محوطه بزرگ و خانه مستخدم و گاراژ اختصاصی هستند و خانه های کارگری از کنار به یکدیگر متصل می شوند و دارای حیاط کوچک در جلوی ساختمان و حیاط بزرگ در پشت ساختمان و کوچه باریکی در حد فاصل حیاط های پشتی هستند.  منبع تامین انرژی این جزیره از نیروگاه گازی جزیره خارک است.

مهم ترین آثار تاریخی جزیره خارک عبارتند از: آثار قلعه هلندی ها، گورستان اسلامی، آبادی خارک، خط راه آهن، گورستان مسیحی، قبر ابوبکر، قبر علمدار، باغ هلندی ها، گورستان پیش اسلامی، دخمه ها، بقعه میرمحمد و قبر دیده بان.

دین مردم جزیره خارک اسلام است و مذهب بومیان سنی می باشد. امرار و معاش مردم جزیره بیشتر از راه دریانوردی، ماهیگیری، تجارت و صید به ویژه صید مروارید می گذرد. مروارید خارک به «در یتیم» مشهور است.

 

جزیره خارکو

جزیره خارکو یکی از کوچک ترین جزایر ایرانی در خلیج فارس است که با وسعتی حدود 5/3 کیلومتر مربع در فاصله 4 کیلومتری جزیره خارک در استان بوشهر واقع شده است. این جزیره فاقد مناطق مسکونی می باشد. ولی تاسیسات و تجهیزات به جامانده در آن یادآور حضور نظامیان  انگلیسی جهت تسخیر خارک است. همچنین از سال های جنگ ایران و عراق بقایای تاسیساتی در این جزیره دیده می شود.

سطح اين جزيره فاقد هر گونه پستي و بلندي است و به صورت پشته اي بسيار كم ارتفاع از دنباله هاي طاقديس هاي زاگرس جنوبي ايران است . هيچ گونه كوه يا تپه و ناهمواري در آن وجود ندارد. بلندترين نقطه آن با 8 متر ارتفاع در مركز جزيره و با شيب ملايم به اطراف قرار دارد . علاوه بر این جزیره دارای یکی از اجتماعات منحصر به فرد مرجانهای و زیستمندان دریایی ، محل تخمگذاری هزاران قطعه پرندگان آبزی و کنار آبزی می باشد .

جزیره خارکو دارای پوشش گیاهی متنوع نظیر: گلايول ،سفيد سريش،تمشكين عشق آبادي، خيارك،گرامورز، ناز بياباني، آهوماش شور دوست، مشگك، انجير معابد، سيلن عربي، مريم گلي مصري، تيپ پوششي نريشت، تيپ پوششي گل آفتابي درختچه اي می باشد.

منطقه خارگ و خارکو از سال 1346 تخت حفاظت قرار گرفت و در سال 1354 به پناهگاه حیات وحش تبدیل شد. جزیره خارکو به دلیل داشتن سواحل صخره ایی، شنی و مرجانی محل زندگی آهو و خرگوش و نیز محل حضور پرندگان مهاجری مثل: کلاغ هندی، کاکایی، فلامینگو، حواصیل ، اگرت بزرگ، بالکان، پرستوهای دریایی تیره و پشت دودی  است. همچنین در این جزیره می توان دلفین ها و لاک پشت های دریایی را دید.

جزیره خارکو به دلیل زیست محیطی و ارزش پدیده های طبیعی آن توسط سازمان حفاظت از محیط زیست ایران به عنوان «اثر طبیعی ملی جزیره حارکو» به ثبت رسیده است.

 

جزیره شیف

جزیره شیف یا جزیره شیخ سعد از جزایر مسکونی استان بوشهر که با جمعیتی حدود 4500 نفر، در 12 کیلومتری شمال غربی شهرستان بوشهر و 6 کیلومتری شمال بندر بوشهر واقع شده است. این جزیره در اثر به هم پیوستن آب رودخانه شاهپور و دالکی به وجود آمده است.

جزیره شیف، سال ها به دلیل قرار گرفتن مزار شیخ سعد، حاکم جزیره، به نام «جزیره شیخ سعد» خوانده می شد. اما در سال 1327 ه.ش، پس از تسلط احمدخان انگالی نام آن به «شیف» تغییر پیدا کرد. در همین سال مردم جزیره علیه احمدخان انگالی قیام کردند و با برای اعتراض با تمام اعضای خانواده خود به بوشهر مهاجرت کردند و در محله های مختلف بوشهر سکنی گزدیدند. اما دو سال بعد یعنی پس از سرنگونی احمدخان دورباره به جزیره شیف بازگشتند.

جزیره شیف از دیرباز به عنوان بندرگاه حمل و نقل کالاهای صادراتی و وارداتی ایران و کشورهای خلیج فارس  محسوب می شد. اما امروزه این صنعت در این جزیره بی رونق شده است. بیشتر اهالی این جزیره به زبان عربی صحبت می کنند.

اکثر مردم جزیره شیف اهل تسنن هستند. در جزیره چهار مسجد وجود دارد که سه مسجد متعلق به اهل تسنن و یک مسجد با نام امام جعفر صادق (ع) با تاریخ ساخت 1375 متعلق به شیعیان جزیره می باشد.

 

جزیره فرور بزرگ

جزیره فرور بزرگ یا فارور بزرگ، از جزایر ایرانی خلیج فارس در استان بوشهر است که با مساحتی حدود دو هزار و 620 هکتار در شمال جزیره سیری و جنوب غربی بندر لنگه واقع شده است.

سطح جزیره فارور بزرگ، از تپه های ماهوری کوچک و یک توده ارتفاعات آتشفشانی تشکیل شده است. بلندترین نقطه جزیره دارای ارتفاعی حدود 145 متر از سطح دریا می باشد. جزیره شیب های تند و پرتگاه ها و دره هایی پر درخت و سبز دارد که گاهی ارتفاع دره ها از 10 متر بیشتر می باشد. قسمت جنوبی جزیره دشت نسبتا همواری است که انتهای آن تپه ایی در فاصله حدود 200 متر از ساحل در زیر آب قرار گرفته و راس آن به صورت تخته سنگی به بلندای مستقیم 5 متر از آب بیرون زده است. جزیره دارای معدن های کانی نظیر: آهن، سنگ کاربیت، سنگ گرانیت، سنگ های سیلیس، خاک های قرمز و دیگر فلزات می باشد. جزیره فرور که به اصطلاح زمین شناسی، گنبد نمکی بزرگ است بر اثر عوامل خاص زمین شناسی پس از قطع طبقات زمین به صوت گنبدی از کف دریا خارج شده است. بنابراین عناصر تشکیل دهنده آن عبارتند از: آهک های سیاه گچ، نمک و مواد آذرین مانند بازالت، تراکیت، ریولیت و دیگر کانی ها.

براساس یافتهها، جزیره فارور در زمان ساسانیان جزو کوره اردشیر خوره استان پارس بود. این جزیره پس از اسلام تا به امروز به ترتیب، بخشی از فارس، کرمان، بلوچستان و هرمزگان بوده است. در گذشته این جزیره مسکونی بود و ساکنین آن آب آشامیدنی خود را از چاه های دست کند تامین می کردند. اما در حال حاضر جزیره غیرمسکونی می باشد.

جزیره فرور بزرگ از نظر پوشش گیاهی، پوشیده از گیاهان علفی، درختچه ایی و درختی است که با شرایط اقلیمی و زیستی این منطقه سازگار شده اند. البته بعضی از گونه ها نیز در طی سال های اخیر به این جزیره آورده شده اند. غالب گونه گیاهی جزیره را نوعی درخت آکاسیا با نام آکاسیای چتری تشکیل می دهد که منبع اصلی تغذیه جبیرها در فصول خشک سال هستند. از دیگر گیاهان موجود در جزیره می توان به: درخت کهور پاکستانی، درخت کرت، درخت کنار، درخت لور، نخل، گرامینه، جان کاسه، جگن و شور اشاره کرد.

جزیره فرور بزرگ محل زیست جانورانی نظیر: خارپشت، مارمولک، مارجعفری، عقرب و آهوی کوهی است. همچنین در این جزیره می توان پرندگانی چون: عقاب ماهیگیر، طوطی، چک چک، قمری، چکاوک کاکلی، پرستو، بلبل خرما، چاخ لق، هدهد، دم جنبانک زرد، دم سرخ معمولی، چک چک سرسیاه، زنبور خور معمولی و یا کریم را دید.

قانون الحاق جزایر هندورابی، فرور بزرگ و کوچک به محدوده آزاد کیش در بهمن سال 1389 از سوی رییس جمهور وقت ابلاغ شد.

 

جزیره فرور کوچک

جزیره فرور کوچک یا فارور کوچک از جزایر غیرمسکونی ایرانی خلیج فارس در استان هرمزگان است که در شمال غربی جزیره ابوموسی، 19 کیلومتری جزیره فرور بزرگ، 26 کیلومتری جزیره سیری، 61 کیلومتری جزیره کیش، 202 کیلومتری جزیره قشم و 80 کیلومتری بندر لنگه واقع شده است.

جزیره فرور کوچک که به نام های: نابیو فارور، نبیو فارور، نبی فرور، بنی فارور شناخته می شود، دارای مساحتی حدود 1/5 کیلومتر مربع است. بلندترین نقطه این جزیره ارتفاعی حدود 36 متر از سطح دریا دارد.

جزیره فرورکوچک از نظر پوشش گیاهی، پوشیده از گیاهان شورپسند و گیاهان خشکی پسند است. با توجه به موقعیت جغرافیایی این جزیره، محلی مناسب برای انواع پرندگان مهاجر دریایی به شمار می آید. به همین دلیل زیستگاه متنوع پرندگان مهاجر و بومی می باشد.

 

جزیره گُرم

جزیره گُرم از جزایر غیرمسکونی ایرانی خلیج فارس است که با مساحتی حدود سه کیلومترمربع در فاصله جنوب شرقی بندر بوشهر، یک و نیم کیلومتری شرق جزیره نخیلو در استان بوشهر واقع شده است. این جزیره بصورت قوسی شکل می باشد که بلندترین نقطه آن از سطح دریا بین 1 تا 2 متر است.

عده ایی جزیره گرم را جزیره ام الگرم می نامند. آنان معتقدند جزیره گرم از ملحقات جزیره ام الکرم بوده که به علت بروز مد از آن جدا شده است. اما به احتمال زیاد دریانوردان عرب نام جزیره گرم را به جزیره ام الگرم تغییر داده اند. با این وجود نام اصلی این جزیره نزد بومیان «جزیره گرم» می باشد.

جزیره گرم چنانچه اشاره شد، خالی از سکنه است ولی صیادان به هنگام صید از آن به عنوان پایگاهی برای صید ماهی استفاده می کنند. جزیره دارای آب و هوای گرم و مرطوب می باشد و سطح آن از ماسه های ریزدانه نرم با بقایای صدف و تپه های شنی تشکیل شده که پوشیده از گیاهان شور پسند است. سواحل مقابل این جزیره از اجتماعات جنگل های ماندابی حرا موسوم به «گُرم» تشکیل شده که شاید یکی دیگر از دلایل نام گذاری این جزیره همین اجتماعات جنگلی باشد. شرایط اقلیمی حاکم بر جزیره گرم باعث شده این جزیره به محل مناسبی جهت زیست پرندگان بومی مثل: کاکایی، اگرت، حواصیل خاکستری، باکلان، سلیم خرچنگ خوار و حضور پرندگان مهاجر زمستان گذران باشد.

 

جزیره میرمهنا

جزیره میرمهنا از جزایر غیر مسکونی خلیج فارس است که در جنوب بندر ریگ شهرستان گناوه در استان بوشهر واقع شده است. این جزیره، جزیره جنوبی نیز نامیده می شود ولی نام میرمهنا از نام یکی از مبارزین جنوبی کشور در زمان کریم خان زند گرفته شده است.

میرمهنای بندر ریگی، در سال 1148 قمری به دنیا آمد. پدر وی میرناصر بندر ریگی نام داشت که در سال‌های آخر سلطنت نادرشاه افشار، حاکم بندر ریگ، رود حلّه و جزیره خارگ بود. نیاکان میرناصر، با نام خانوادگی زعابی، از جلفار عمان به بندر ریگ در شهرستان گناوه مهاجرت کرده بودند. میرمهنا در سن نوزده سالگی پدر و مادر خود را به قتل رساند و اداره بندر ریگ را به دست گرفت و علاوه بر آن به راهزنی دریایی نیز می‌پرداخت. او در نتیجه اختلافاتی که با هلندی‌ها پیدا کرد در سال 1141 به جزیره خارگ که در اختیار هلندی‌ها بود حمله کرد ولی حمله‌اش دفع گردید. او بار دیگر در سال 1145 به خارگ حمله کرد و 58 هلندی و ملوان بومی را اسیر نمود و جزیره خارگ را تصرف کرد. او در سال‌های 1175-1176 به راهزنی در خشکی پرداخت و اموال مردم را در مسیر بوشهر به شیراز چپاول می‌کرد که در نتیجه آن والی بغداد وی را در سال 1182 قمری به قتل رساند. کریم خان زند به نشانه اعتراض به این عمل به بصره لشکر کشید و این شهر را تصرف نمود.

به دلیل پتانسیل بالای این منطقه جزیره میرمهنا برای تبدیل شدن به منطقه گردشگری کشور از سوی اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان بوشهر تلاش هایی انجام گرفته است تا اقداماتی نظیر ایجاد هتل، کمپینگ، اسکله تفریحی، امکانات انواع ورزش های دریایی و غیره صورت گیرد.

 

 

  • جزیره استان خوزستان 

جزیره مینو

جزیره مینو از جزایر مسکونی ایران در استان خوزستان است که با مساحتی حدود هشت هزار و 170 مترمربع بین آبادان و خرمشهر واقع شده و دو شاخه اروندرود آن را فرا گرفته است. شهر کوچک این جزیره مینو شهر نامیده می شود که بزرگ ترین آبادی جزیره به شمار می آید. بزرگ ترین قطر جزیره 6/2 کیلومتر است.

از آنجا که این جزیره حد فاصل مرزی در جنوب کشور و در مجاورت کشور عراق قرار دارد بسیاری از ساکنین آن اعراب هستند که به زبان عربی صحبت می کنند و دارای مذهب شیعه می باشند. در گذشته این جزیره «صلبوخ» به معنی ریگ نامیده می شد.

عبور پنج رودخانه از جزیره مینو که شامل دو نهر از رود جرف و سه نهر از اروندرود، باعث شده این جزیره دارای خاک حاصلخیزی برای کشاورزی به ویژه بخش نخلستان ها و صفی جات باشد. به طوری که این جزیره در بخش نخلستان ها و پرورش 30 نوع از محصولات خرما، یکی از مهم ترین مناطق کشت خرما در استان خوزستان و کشور محسوب می شود. سراسر جزیره را نخلستان پوشانده است همین طبیعت بکر و نخل های بی شمار محیط مناسبی را برای پرندگان مهاجر به وجود آورده است. علاوه بر نخلستان ها، وجود نیزارهای انبوه در جزیره آن را به پناهگاه حیوانات وحشی نظیر گراز تبدیل کرده است.

هیات دولت و مجلس شورای اسلامی در سال 1384، مینوشهر را به دلیل بهره مندی از موقعیت خاص و جاذبه های گردشگری و توریستی به عنوان منطقه سیاحتی و گردشگری مجموعه منطقه آزاد اروند به تصویب رساندند. وجود مناظر طبیعی مناسب و پوشش گیاهی سرسبز و رودخانه های طبیعی، این خطه را به عنوان قطب گردشگری تبدیل کرده است.

 

 

  • جزایر دریای خزر

جزیره آشوراده

جزیره آشوراده، تنها جزیره ایرانی دریای خزر است که با وسعتی حدود 1200 هکتار در انتهای شرقی شبه جزیره میانکاله در جنوب شرقی دریای خزر در شهرستان بندر ترکمن از توابع استان گلستان واقع شده است. این جزیره از شمال توسط  دریای خزر و از جنوب توسط خلیج گرگان محصور شده و از شرق به واسطه تنگه باریکی که خلیج گرگان را به دریای خزر مرتبط می سازد از خشکی جدا شده و از غرب نیز به وسیله کانالی از شبه جزیره میانکاله جدا گردیده است.

آشوراده یک واژه ترکمنی است که به معنای «جزیره آشور» می باشد. ترکمن ها به این جزیره «مال شیر» هم می گویند. چراکه در گذشته، دام های خود را برای چراندن به این جزیره می بردند پس لفظ «مال» به معنای دام و «آشیر» به معنی مصدری «رساندن» است.

جزیره آشوراده تا سال 1372، مسکونی بود و بیش از یک هزار نفر سکنه داشت و از امکاناتی نظیر: پاسگاه ژاندارمری، شرکت تعاونی روستایی، مدرسه راهنمایی، مغازه، مسجد و حسینیه برخوردار بود. اما در سال 1372 به علت بالا آمدن سطح آب دریای خزر و وقوع سیل، ساکنین جزیره مجبور به ترک جزیره شدند. در حال حاضر فقط کارمندان شیلات در آن ساکنند.

آشوراده به دلیل دارا بودن اکوسیستم منحصر به فرد، پوشیده از گیاهان نواحی خشکی می باشد و در پوشش گیاهی آن تنوع چندانی دیده نمی شود. بنابراین عمده پوشش گیاهی این جزیره به لحاظ ارزش ذایی بی ارزش بود و شامل سه تیپ غالب اسکوپ فوقانی چون: انار، تمشک وارچنگ، اسکوپ میانی مثل ساز و اسکوپ تحتانی نظیر: پول یروموس، داکتلیس و پراکیویوریوم است. در حال حاضر نیز فقط درختچه‌های انار، تمشک و ارچنگ، درختان دیگری در جزیره دیده می شود. البته با وجود چرای بیش از حد دام اهالی منطقه، جزیره از پوشش علفی قابل ملاحظه برخوردار است که این خود عامل بسیار مهمی در کنترل ماسه‌های روان بشمار می رود.

هرچند از لحاظ پوشش گیاهی جزیره آشوراده غنی نمی باشد اما به دلیل حفاظتی بودن منطقه، زیستگاه مناسبی برای بعضی از جانوران محسوب می شود. بنابراین آشوراده و مهمتر از آن شبه جزیره میانکاله یکی از مناطق حفاظت شده حیات وحش کشور و یکی از زیست بومهای با ارزش ایران است.

جزیره آشوراده جزو ۵۹ منطقه بین المللی ذخائر طبیعی اعلام شده و به ثبت رسیده است. این ناحیه زیستگاه دو گروه از پرندگان بومی و مهاجر و پستانداران است. پرندگان بومی آن بیشتر: قرقاول و دراج می باشد. همچنین پرندگان مهاجر آن را  انواع کاکائی، گیدانشاه، چوب پا، پرستوی دریایی و گلایول، انواع قو، اردک، فلامینگو، پلیکان و غاز است که در فصول مختلف سال به شبه جزیره میانکاله و جزیره آشوراده مهاجرت می‌کنند، تشکیل می دهند.

 

شبه جزیره میانکاله

شبه جزیره میانکاله در انتهای جنوب شرقی دریای خزر است که با مساحتی حدود 68 هزار هکتار  در 12 کیلومتری شمال شهر بهشهر در در استان مازندران واقع شده است. این شبه جزیره، از شمال به دریای خزر، از شرق به آشوراده، از جنوب به خلیج گرگان و از غرب به بندر جدید امیرآباد محدود می شود و خلیج گرگان را نیز از دریای خزر جدا می کند.

تالاب بین المللی و پناهگاه حیات وحش میانکاله براساس مصوبه شماره 12 مورخ 12/8/1348 شورای عالی سازمان شکاربانی و نظارت بر صید وقت به عنوان منطقه حفاظت شده نامیده شد و بعدها به دلیل اهمیت اکولوژیک منطقه و بر اساس مصوبه 78 مورخ 21/5/1354 شورای عالی حفاظت محیط زیست مندرج در روزنامه رسمی شماره 8921 مورخ 28/5/1354 با وسعت 66 هزار و 933 هکتار به دلیل دارا بودن ویژگی هایی نظیر: جذب گونه های نادر و در معرض خطر انقراض پرندگان آبزی مهاجر، ارزش های آبزی پروری به خصوص در جهت تکثیر طبیعی و زاد و ولد ماهی کپور و کلمه، همچنین جاذبه هاب طبیعی خاص به عنوان پناهگاه حیات وحش میانکاله ارتقا پیدا کرد. در همین سال شبه جزیره میانکاله به همراه خلیج گرگان و آب بندان لپوزاغمرز به عنوان تالاب های بین المللی کنوانسیون رامسر با وسعت 100 هزار هکتار به ثبت رسیدند. یک سال بعد یعنی در سال 1355، پناهگاه حیات وحش میانکاله با وسعتی حدود 68 هزار هکتار از سوی یونسکو اعتبار نامه ی شبکه ی «ذخیره گاه های زیست کره» جهان را دریافت کرد.

در گذشته به شبه جزیره میانکاله، انجیله و نیم مردان گفته می شد. بعدها میان قلعه گفته شد و با مرور زمان میان قلعه به میانکاله تغییر یافت. گال یا کال خدای ایران باستان بود. به اعتقاد باستان شناسان احتمال دارد میان کاله با خدای باستان در ارتباط باشد.

ذخیرگاه بیوسفری میانکاله باقی مانده تیپ مشجر اراضی ساحلی خزر جنوب است که در گذشته از آستارا تا آشوراده امتداد داشته است. زمین های آن مجموعه ای از شنزارهای ساحلی، زمین های باتلاقی، ابگیرها، مرداب جنگلی با پوشش درختچه های گز، زمین های پست و گره افتاده، جنگل انارستان، بوته های تمشک است. از دیگر گونه های گیاهی این منطقه می توان به ازگیل، داغداغان، سیاه تلو، سپیدار، علف شور، جگن و علف هفت بند اشاره کرد.

گونه های جانوری موجود در منطقه میانکاله عبارتند از: گرگ، شغال، روباه، جوجه تیغی، گربه جنگلی، گزار و فک خزری.

شبه جزیره میانکاله هر ساله در فصل زمستان شاهد حضور پرندگان مهاجر آبزی و کنارآبزی نظیر: آنقوت، شاهین بحری، زنگوله بال، مرغابی ها، چنگر، خوتکا، باکلان، گیلانشاه، قوی فریادکش، پلیکان پاخاکستری، پلیکان سفید، فلامینگو، اردک سرسفید، اردک مرمری، اردک تاجدار، اردک بلوطی، اردک سیاه کاکل، اردک ماهیخوار کاکلی، غاز پیشانی سفید کوچک، عروس غاز، غاز پازرد، طاووسک، عقاب ماهیگیر، عقاب شاهی، درنا، دلیچه کوچک، عقاب دریایی، عقاب دریایی دم سفید، عقاب تالابی، سنقر سفید، کفچه نوک و پاشلک بزرگ می باشد. همچنین این شبه جزیره محل زیست دایمی قرقاول خزری و دراج است.

 

 

  • جزایر استان هرمزگان

جزیره ابوموسیجزیره ابوموسی

جزیره ابوموسی، یکی از جزایر سه گانه ایرانی در استان هرمزگان و جنوب خلیج فارس است که دارای مساحتی حدود 25 کیلومتر مربع می باشد. این جزیره در 222 کیلومتر بندرعباس، 75 کیلومتر بندر لنگه، 160 کیلومتری تنگه هرمز و 60 کیلومتری شمال امارت شارجه در امارات متحده عربی واقع شده است و جزو سه جزایر مورد ادعای دولت امارت متحده عربی می باشد.

براساس اسناد به دست آمده؛ جزایر ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک، همواره از دوره های امپراتوری عیلامی، ماد، هخامنشی، اشکانی و ساسانی تحت حاکمیت ایران بوده اند. اما در سال 1908 انگلستان به عنوان قیم رسمی امارت متحده به طور کامل این جزیره را به اشغال خود در آورد. این روند با وجود مخالفت دولت های متعدد ایران در خصوص اشغال آن تا سال 1971 ادامه داشت. تا این که پس از توافق ایران و انگلیس در همین سال، نیروهای نظامی انگلیس از این جزایر خارج شده و مجددا جزایر ابوموسی، تنب کوچک و بزرگ به حاکمیت ایران درآمد.

ابوموسی از گذشته تا به امروز به نام های: بوموسی، بابا موسی، بوموف و گپ سبزو نامیده می شد. در کتب تاریخی آمده که موسی نام یکی از سرداران کریم خان است که پس از حضور در این جزیره نام خود را بر آن گذاشته است. واژه «بو» نیز در لغت یعنی: جا، مقام، منزل، ماوا و سرزمین، پس بوموسی یعنی «سرزمین موسی».

جزیره ابوموسی نزدیک ترین پهنه خشکی ایران به خط استوا و گرم ترین جزیره ایرانی خلیج فارس محسوب می شود که دارای دارای آب و هوای مرطوب و گرم است.  این جزیره، از چین خوردگی های زاگرس در کف دریا و برجستگی های طاقدیسی به وجود آمده است. از آنجا که فقط در اواخر زمستان و اوایل بهار در این منطقه بارش آن هم به صورت رگبار لحظه ای و موقتی صورت می گیرد هیچ رودخانه ای نمی توان در این جزیره یافت و تنها آب آشامیدنی مردم این جزیره از چاه می باشد و یا از طریق لنج و کشتی از بندر لنگه و بندرعباس به این جزیره آورده می شود.

 این جزیره به دلیل نداشتن آب و اراضی کشاورزی، کشت و زرع محدودی دارد. باغ های موجود در این جزیره پراکنده و همراه با درختان نخل خرما است. البته در این منطقه درختان و درختچه هایی نظیر تاغ، کنار، چیرغ و سمر را می توان دید. شغل مردم بومی و محلی صید ماهی و مروارید می باشد.

این جزیره یکی از مراکز مهم صدور نفت خام کشور محسوب می شود و نفت چاه های آن به عنوان با کیفیت ترین و بهترین گونه نفتی شناخته می شود. همچنین این جزیره دارای معدن اکسید سرخ آهن و بهترین گونه مروارید می باشد.

مهم ترین تاسیسات موجود در جزیره ابوموسی عبارتند از: یک باند فرودگاه، یک موج شکن و اسکله کوچک برای پهلوگیری شناورهای سبک با آبخور محدود و یک جاده کمربندی آسفالته. بلندترین نقطه جزیره ابوموسی «کوه حلوا» نام دارد که 110 متر ارتفاع دارد. 

 


جزیره تنب بزرگ
جزیره تنب بزرگ، با مساحتی حدود ۱۱ کیلومتر مربع در جنوب غربی جزیره قشم و شمال شرقی ابوموسی واقع شده است. در گذشته با این جزیره؛ تنب گپ، تنب مار و تل مار گفته می شد، واژه تنپ در زبان فارسی دری یا تنگستانی، «تپه» است و این جزیره محل مناسبی برای زاد و ولد مارهای سمی و کوچک به شمار می رود.
جزیره تنب بزرگ، تحت حاکمیت جمهوری اسلامی ایران است و ساکنین آن را بیشتر مهاجرین بندر لنگه و اعراب قبیله بنی یاس کشور دبی تشکیل می دهند که به زبان عربی صبحت می کنند. مردمان این جزیره خانه های مسکونی خود را در قسمت های جنوب غربی جزیره و نزدیک ساحل ساخته اند و بیشتر آن ها به کار دامپروری و صید مروارید مشغولند. این جزیره دارای خاک شنی و خشک است و زمین های آن بیشتر پوشیده از گیاهان صحرایی است که به مصرف دام های محلی می رسد. آب آشامیدنی این جزیره از قشم تامین می شود. همچنین در این جزیره معدن خاک رس وجود دارد.
 

جزیره سیری

جزیره سیری از جزایر مسکونی ایرانی خلیج فارس در استان هرمزگان است که با مساحتی حدود 17 کیلومتر مربع در 72 کیلومتری خط ساحلی ایران در جنوب بندر لنگه و 40 کیلومتری غرب جزیره ابوموسی واقع شده است. جزیره سیری به نام های سری و سوری معروف بوده است که در محاوره امروزی بیشتر نام سری رایج است. به احتمال زیاد سوری نام گِل قرمز و یا به خاطر خاک سرخ می باشد که در سطح جزیره پراکنده است گفته می شد که با گذر زمان به سیری و سری تغییر نام داده است.

جزیره سیری، به شکل ذوزنقه و فاقد پستی و بلندی بوده و نسبتا مسطح می باشد. بلندترین نقطه جزیره 24 متر از سطح دریا ارتفاع دارد. این جزیره دارای زمستانی گرم همراه با نم نسبی و تابستانی شرجی می باشد. همین گرمی هوا و کمبود نزولات جوی باعث شده منطقه از لحاظ پوشش گیاهی فقیر باشد و بیشتر گیاهانی در آن رشد نمایند که قدرت ذخیره آب به قدر کافی را داشته باشند.

جزیره سیری به طور کامل نظامی است و هیچ فرد بومی در آن زندگی نمی کند. البته برخی از ساکنین آن را پرسنل تاسیسات نفتی تشکیل می دهند. ساکنین جزیره در قسمت های شمالی و نزدیک سواحل جزیره ساکن شده اند.

بیشترین پوشش گیاهی جزیره سیری نخل خرما است. البته درختچه هایی مانند خرگ و هلپه در این جزیره به صورت پرورشی وجود دارد. در جزیره جانوران آبزی به چشم می خورند که برخی بومی و برخی مهاجر عبوری هستند. از دیگر حیوانات موجود در جزیره می توان به آهو، گربه و مرغ دریایی اشاره کرد.

جزیره سیری به دلیل وجود ذخایر نفتی بالا یکی از جزایر مهم نفتی ایران به شمار می رود. پس از اکتشافات نفت در خلیج فارس و فعال شدن شرکت نفتی سوفیران در این جزیره، اولین بار در سال 1355 استخراج نفت در این منطقه آغاز شد و در حال حاضر نیز این فعالیت ادامه دارد. میادین نفتی منطقه سیری عبارتند از: میدان الوند، میدان مشترک نصرت، میدان اسفند، میادن نفتی سیوند و دنا و میدان مشترک فروزان.

 

جزیره شتور

جزیره شتور یا جزیره شیدور، از جزایر غیرمسکونی ایرانی خلیخ فارس در استان هرمزگان است که با مساحتی حدود یک و چهار دهم کیلومتر، عرض 800 متر و طول یک و هفت دهم کیلومتر با فاصله ایی حدود یک و نیم کیلومتری جنوب شرقی جزیره لاوان از توابع شهرستان ابوموسی واقع شده است.

جزیره شتور دارای سواحلی مرجانی با سطحی پوشیده از شن نرم است. یکی از ویژگی مهم این جزیره داشتن مارهای سمی سیاه رنگ و کوچکی می باشد که زیر شن ها مخفی می شوند و همین مشخصه باعث شده بومیان این جزیره را جزیره ماران بنامند. شاید یکی از دلایل غیر مسکونی بودن این جزیره، وجود این مارها باشد. اما صیادان و بومیان جزیره به هنگام طوفانی بودن دریا و یا به هنگام جمع آوری لاک پشت ها و تخم گذاری پرندگان دریایی به این جزیره مسافرت می کنند.

جزیره شیدور از مهم ترین زیستگاه های پرندگان و لاک پشت های دریای به شمار می آید که در سال 1366 تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست قرار گرفت و از همین سال تا به امروز با ارزش ترین و مهم ترین پناهگاه حیات وحش پرندگان، لاک پشت های دریایی، ماهی و دلفین های خلیج فارس محسوب می شود. علاوه بر این ویژگی ها، مهم ترین ویژگی این جزیره وجود آبسنگ های مرجانی درآن است که تنها آبسنگ های مرجانی  موجود در جزایر ایران به شمار می رود که در فهرست مهم ترین آبسنگ های « iucn »  به ثبت رسیده است.

هرچند جزیره شتور از نظر تنوع گیاهی فقیر می باشد ولی از نظر تراکم غنی است و پوشیده از انواع گیاهان شورپسند و شن پسند نظیر: اسفناج کوهی، ریش بز، کام تیغ، سیاه شور و غیره می باشد که در سواحل کم پشت و تنک بوده و در مناطق مرکزی متراکم تر است.

پرندگان ساکن جزیره شیدور عبارتند از: پرستوی دریایی پشت دودی، ‌پرستوی دریایی تیره،‌ پرستوی دریایی کاکلی کوچک، بالان گلوسیاه، ‌اگرت ساحلی، ‌چکاوک کاکلی، عقاب ماهیگیر، ‌سلیم شنی، ‌حواصیل ساحلی و‌جواصیل ارغوانی. از دیگر جانوران این جزیره می توان به انواع مارهای سمی، لاک پشت های دریایی، لاک پشت سرخ، لاک پشت سبز، لاک پشت عقابی و لاک پشت چرمی اشاره کرد. همچنین می توان انواع ماهیهای زیبا و رنگارنگ نظیر: موری ایل  یا مار ماهی و پروانه ماهیان، خفاش ماهیان، دلقک ماهی ها و اژدر ماهی ها را در آبهای اطراف جزیره دید.

 

 

جزیره کیشجزیره‌كیش
جزیره کیش، با مساحتی حدود ۹۰ کیلومتر مربع یکی از جزایر زیبای خلیج فارس است که جزو توابع بخش کیش شهرستان بندر لنگه در استان هرمزگان به شمار می رود. این جزیره از طریق دریا با جزایری چون هندورابی، فارور، سیری، ابوموسی، قشم، بندرعباس، چابهار، بوشهر و دبی در امارت متحده در ارتباط است.
جزیره کیش، با طولی حدود ۱۵،۴۵ کیلومتر و عرضی حدود ۷،۵ کیلومتر، جزیره ای بیضی شکل است که از نظر داشتن ناهمواری تقریباً مسطح می باشد و مرتفع ترین نقطه ی آن دارای ارتفاعی حدود ۴۵ متر از سح دریا می باشد که فرودگاه جزیره در این مکان قرار گرفته است. براساس اسناد بدست آمده، جزیره کیش هرچند در طول تاریخ شاهد تحولات و دست اندازی های زیادی بوده ولی از زمان هخامنشیان تا به امروز تحت حاکمیت ایران بوده و هست. شغل سنتی بومیان این جزیره ماهی گیری، دام داری، دریانوردی و بازرگانی است. نژاد بومیان جزیره متشکل از نژادهای دراویدی، نوریک، سامی و سیاه پوست می باشد که به دو زبان فارسی و عربی صحبت می کنند. محله سفین محله قدیمی جزیره کیش است که اهالی بومی کیش در آن ساکن هستند و تجار محلی و بومی نیز در بازار سفین مشغول به کار هستند. این بازار دارای فضا و معماری سنتی می باشد که برگرفته از بازارهای سنتی و قدیمی ایران است. جمعیت جزیره کیش براساس سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵، برابر ۲۰ هزار و ۶۶۷ نفر است که در شهر کیش ساکنند.
جزیره کیش دارای آب و هوای گرم و مرطوب است و بیشتر تحت تاثیر توده های مختلف هوای شمال غربی و جنوبی می باشد. باوجود آب و هوای خشک و کم باران، جزیره به دلیل داشتن منابع سفره های زیرزمینی آب شیرین از پوشش گیاهی و طبیعتی زیبایی برخوردار است و عمده پوشش گیاهی این جزیره عبارتند از: باغ های نخل خرما، درختان بومی کهور ایرانی، کنار، درختان غیر بومی مانند کهور پاکستانی یا سمر، اکالیپتوس، آکاسیا، کنوکارپوس، ابریشم و درخت کمیاب لور که توسط پرتغالی ها به این مکان آورده شده است.
جزیره کیش، از اماکن دیدنی و گردشگری استان هرمزگان در جنوب ایران است. این جزیره با طبیعتی منحصر به فرد و سواحل زیبا، توانسته در جذب گردشگران و سرمایه داران خارجی موفق باشد. از مهم ترین جاذبه های گردشگری و اماکن تاریخی آن می توان به: پارک های ساحلی و تفریحی پارک هنر، ساحل مرجانی، سواحل ماسه ای- مرجانی، باغ وحش، آکواریوم، باغ پرندگان، کشتی های تفریحی و کشتی به گل نشسته یونانی، شهر باستانی حریره، شهر زیرزمینی کاریز، قنات ها، پایاب، آب انبارهای سنتی، جاده جهان، منطقه جنگلی کیش و روستای باغو اشاره کرد.
علاوه بر این مجموعه های گردشگری و تاریخی، جزیره کیش دارای مجموعه های ورزشی و امکانات تفریحی نظیر: زمین های تنیس، زمین فوتبال چمنی، باشگاه سوارکاری، مسیر ویژه دوچرخه سواری، ورزش های دریایی، باشگاه ورزشی کرانه، اسکله تفریحی، باشگاه های ورزشی دریایی، پلاژهای بانوان، آقایان و ویژه گردشگران خارجی می باشد.

 

جزیره قشمجزیره‌قشم
جزیره قشم با مساحتی حدود ۱۵۰۰ کیلومتر مربع، وسیع ترین جزیره ی ایرانی در خلیج فارس است که در جنوب غرب شهر قشم واقع شده است. علاوه بر جزیره قشم، جزایر هنگام، هرمز و لارک نیز جزو توابع شهرستان قشم به شمار می آیند. این جزیره از شمال با شهر بندرعباس، بخش مرکزی خمیر و بندر لنگه، از شمال شرقی با جزیره هرمز، از شرق با جزیره لارک، از جنوب با جزیره هنگام و از جنوب غربی با جزایر تنب بزرگ، کوچک و ابوموسی همسایه می باشد و نزدیک ترین بندر به این جزیره بندرعباس است.
جزیره قشم در امتداد ساحل، با جهت غربی- شرقی تنگه هرمز را به دو بخش شمالی باریک و کم عمق و جنوبی عمیق و تقریباً پهن تقسیم می کند. در خصوص قدمت این جزیره باید گفت وجود نام هایی چون آرا راکتا، کاون، ابرکاون، برکمان، ابرکافان گویای سکونت اقوام ایرانی پیش از اسلام در این منطقه می باشد. این جزیره پس از اسلام نیز جزو سرزمین های ایرانی به شمار می آمد و اعراب آن را جزیره الطویله و ایرانیان آن را جزیره دراز می نامیدند. شغل اکثر ساکنین بومی ماهیگری و کشاورزی است. از نظر ترکیب جمعیتی، علاوه بر جمعیت بومی، جزیره قشم پذیرای جمعیت غیر بومی و مهاجر زیادی است که بیشتر آنان در بخش های تجارت، بازرگانی، صنایع ومعادن، ادارات و دوایر دولتی و ارگان ها، بانک ها، تشکیلات سازمان منطقه آزاد قشم و سایر بخش های خدماتی فعالیت دارند. زبان اصلی مردم قشم فارسی با گویش بندری است، با این حال زبان محلی قشم آمیخته ای از زبان های عربی، فارسی، بندری، هندی و انگلیسی می باشد.
شرایط آب و هوای جزیره قشم متاثر از جریان هوایی سیبری، مدیترانه ای، آتلانتیک، جریانات موسمی اقیانوس هند و جریان های عربستان و بیابان ها می باشد، در نتیجه این منطقه دارای یک فصل طولانی گرم و مرطوب و یک فصل کوتاه معتدل می باشد. با این وجود جزیره از تنوع زیستی کم نظیری برخوردار است، وجود آب سنگ های مرجانی، انواع لاک پشت های غول پیکر، وجود جنگل های حرا، دشت های ساحلی و کوه های صخره ای، سواحل آرام و پوشیده از شن های سفید، دلفین های بینی بطری، وجود دسته های بزرگ فلامینگو، پرستوی دریایی، انواع کاکاها، انواع بازها و شاهین ها، پلیکان پاخاکستری، حواصیل سبز، عقاب ماهیگیر، انواع اگرت ها، کفچه نوک، هوبره، سلیم خرچنگ خور، صدف خوار، انواع خزندگان و دوزیستان به ویژه مزرعه پرورش تمساح از ویژگی های منحصر به فرد این جزیره به شمار می آید.
از دیگر مناطق گردشگری و اماکن تاریخی جزیره قشم می توان به گنبد نمکی، غار نمکی در بخش جنوبی جزیره، چشمه نمکی مجاور غار نمکی، چشمه شور کارگه، چشمه شور گوری، غارهای خربس، تنگه چاه کو، دره ستاره ها، جزیره ناز، قلعه پرتغالی ها، سد تاریخی پی پشت، آب انبار بی بی، تپه تاریخی کولغان، بازار قدیم، بازار ستاره، بازار درگهان و اسکله باسعیدو اشاره کرد.

 

جزیره لارک

جزیره لارک یکی دیگر از جزایر مسکونی خلیج فارس در استان هرمزگان است که با مساحتی حدود 48/7 کیلومتر مربع در 29 کیلومتری شهر بندرعباس و جنوب شرقی و 9 کیلومتری شهر قشم در تنگه هرمز واقع شده است.

جزیره لارک از کوه های آتشفشانی مخروطی شکلی تشکیل شده و سطح جزیره نیز از طبقات سازندهای رسوبی و آتشفشانی پوشیده شده است. در بیشتر قسمت های جزیره می توان طبقات نمکی از جنس نمک طعام را به صورت تپه هایی دید. بلندترین نقطه جزیره دارای ارتفاعی حدود 138 متر از سطح دریا می باشد. آب و هوای جزیره مرطوب است و میزان رطوبت هوا نیز در آن نسبتا بالا می باشد. اما به دلیل کمبود آب و خاک نمکی، کشاورزی در آن انجام نمی شود ولی نگهداری گوسفند و بز در جزیره رایج است. آب آشامیدنی مردم جزیره لارک یا از طریق برکه ها و چاه ها که بستگی به میزان بارندگی سالانه دارد، تامین می شود و یا از طریق قایق، لنج و ... از بندرعباس آورده می شود. فعالیت اقتصادی اهالی صید و غواصی است.

بارش های اندک جوی، نمکی بودن خاک و شور بودن آب هیچ نوع مرتع و گیاهی در جزیره لارک وجود ندارد و از حیث پوشش گیاهی فقیر است و بیشتر پوشیده از گیاهان شورپسند و درختچه هایی از گونه های گرمسیری نظیر اکهور و کرت می باشد.  

در مقابل جزیره لارک دارای معادنی نظیر خاک سرخ، سنگ آهن، نمک، گوگرد و سنگ سفید است. مهم ترین تاسیسات و اماکن موجود در جزیره لارک عبارتند از: مدرسه شهید سعید لارک کوهی، مسجد، دبستان شهید غفاری، پاسگاه ژاندارمری، بهداری، دفتر جهاد سازندگی، موج شکن، پست برق، باند عبور هاورکرافت، منازل سازمانی و باند پرواز.

 

جزیره لاوان

جزیره لاوان، سومین جزیره بزرگ بعد از قشم و کیش در خلیج فارس است که با مساحتی حدود 76 کیلومترمربع  از شمال شرقی به بندر مقام، از شرق به جزیره شتور و از جنوب به حوزه های نفتی رسالت، رشادت و سلمان محدود می شود. این جزیره از توابع دهستان لاوان در بخش کیش شهرستان لنگه استان هرمزگان است و فاصله اش با بندر لنگه 147 کیلومتر می باشد.

جزیره لاوان دارای خاک حاصلخیزی می باشد ولی به علت کمبود آب شیرین، کشاورزی بیشتر محدود به کشت غلات و نخلستان ها است. البته آبیاری این محصولات نیز از طریق چاه انجام می گیرد. شغل اکثر مردم جزیره ماهیگیری است. البته اهالی در فصل معینی از سال نیز به صید مروارید می پردازند و تنها کالای صادراتی آن ها نیز مروارید است.

وجود ذخایر نفتی قابل توجه در منطقه لاوان باعث شده صنایع جزیره منحصر به تاسیسات نفتی شود. پالایشگاه لاوان یکی از صنایع پررونق جزیره می باشد. همچنین شرکت نفت فلات قاره ایران چند سکوی استخراج و بهره برداری نفتی نظیر: سکوی سلمان، سکوی بلا، سکوی رسالت مشهور به R1 و رشادت مشهور به R4 در نزدیکی جزیره دارد که تردد در این سکوها به وسیله بالگرد و کشتی انجام می شود.

بیشتر ساکنین جزیره لاوان از نژاد عرب هستند که دارای مذهب سنی از شاخه شافعی و از پیروان امام محمد ادریس شافعی می باشند و حدود 35 درصد از جمعیت جزیره اهل تشیع هستند. مردم جزیره به دو زبان فارسی و عربی صحبت می کنند. 

 

جزیره هرمز

جزیره هرمز، جزیره ایی بیضی شکل در استان هرمزگان است که با مساحتی حدود 42 کیلومتری در ورودی خلیج فارس و در هشت کیلومتری بندرعباس قرار دارد. این جزیره به دلیل قرار گرفتن در دهانه تنگه هرمز کلید خلیج فارس محسوب می شود.

بیشتر بخش جزیره هرمز را گنبد نمکی تشکیل داده که مجموعه ایی از سنگ و نمک، گچ همراه توده ها و قطعات سنگ های رسوبی، سازندهای آذرین و آتشفشانی می باشند. البته این مجمعوعه با هیچ کدام از ردیف های سازند دوران دوم و سوم که اطراف گنبدهای نمکی وجود دارند، سنخیتی ندارند. به طور کلی جزیره هرمز از نظر جغرافیایی، در میان خلیج فارس به صورت جزیره ایی مرتفع دیده می شود که شامل تپه و کوه های آتشفشانی و نمکی می باشد که اطراف آن را جلگه های پست و هموار پوشانده اند. بلندترین نقطه جزیره 210 متر ارتفاع دارد. تنوع لایه های زمین شناسی به قدری در این جزیره زیاد است که لقب «موزه زمین شناسی و بهشت زمین شناسان» را به خود اختصاص داده است. همچنین معادن خاک سرخ و نمک سفید این جزیره دارای شهرت جهانی می باشد.

در مسیر دریایی قشم به جزیره هرمز، کوه هایی به رنگ زرد، سفید و قرمز دیده می شود که در میان این کوه ها، کوه قرمزرنگی وجود دارد که مردم بومی آن را «گلک» می نامند و از به عنوان ادویه در طبخ ماهی، نان، تهیه ترشی، مربا، سس و غذایی به نام سوراغ استفاده می کنند.

در جزیره هرمز به دلیل بارش های اندک جوی و نمکی بودن خاک و شوری آب و نیز فقر پوشش گیاهی، کشاورزی و دامپروری انجام نمی شود. از آنجا که این جزیره فاقد آب شیرین می باشد، آب آشامیدنی از بندر عباس تامین می شود. مهم ترین منبع درآمد بومیان جزیره استخراج و صدور خاک سرخ جزیره هرمز است.

وجود پرتگاههای صخره­ای کنار دریا و مشرف به جزیره لاوان، کوهستانهای نمکی و مرمرین، سواحل سرخ و نقره­ای، قلعه­های طبیعی با دیواره­های بسته و محصور در دریا، مراتع و جنگل­های تنک سمر، بستر یکدست سفید و نمکین رودهای فصلی، کلکسیون قله­های نوک­مدادی، رنگارنگ و پرتنوع، دره­های ناهمگون مشرف به دریا، قلعه پرتغالیها و توپخانه­ها، برج ناقوس، قصر صورت، قصر بی بی گل، ویرانه های دارالعلم قدیم، خانه زعفرانی، برج تیرانداز، خرابه های شهر قدیم هرمز و زیارتخانه خضر از مهم ترین جاذبه های جزیره هرمز به شمار می آید.

از نظر پوشش جانوری، جزیره هرمز دارای زيستگاه هاي حساس می باشد. به طوری که قسمت های شمال شرقي، جنوب و جنوب غربي جزيره، به خصوص مناطق صخره اي جزیره به دليل حضور پرندگانی نظیر عقاب ماهیگیر از اهمیت ویژه ایی برخوردار است. بخش مرکزی جزيره به سمت جنوب و گاه تا نزديک منطقه شهري جزو زيستگاه های با ارزش جبير، خرگوش و جيرفتي به شمار می رود. همچنین زيستگاه لاك پشتان دريايي که در  ليست گونه هاي در معرض خطر انقراض و فهرست سرخ  IUCNقرار دارند، در جنوب و جنوب شرقي جزيره مي باشد. يكي ديگر از زيستگاه هاي حساس جزيره، گستره آبسنگ هاي مرجاني در محدوده جنوب شرقي جزيره مي باشد كه در محدوده جزر و مدي ديده مي شوند. زيستگاه کفزيان منطقه به دليل اهميت آنها در زنجيره غذايي نيز از زيستگاه هاي حساس منطقه مي باشد. همچنين رويشگاه کهور ايراني در جنوب و جنوب شرق از نواحي حساس پيكره خشكي جزيره مي باشد.

 

جزیره هندرابی

جزیره هندرابی یکی دیگر از جزایر مسکونی ایرانی خلیج فارس در استان هرمزگان است که با مساحتی حدود 23 کیلومتر مربع در 9 کیلومتری جنوب غربی چیرو، 325 کیلومتری بندرعباس، 133 کیلومتری بندر لنگه و حدفاصل بین دو جزیره کیش و لاوان واقع شده است.

جزیره هندرابی، سرزمینی هموار و تقریبا بدون عارضه طبیعی است. بلندترین نقطه این جزیره 29 متر و بزرگ ترین قطر آن 5/7 کیلومتر است. جزیره لاوان از یک رشته ارتفاعات کوتاه پوشیده شده است و سواحل آن با شیب ملایمی به دریا منتهی می شوند.

به دلیل کمبود آب، کشاورزی و دامداری در جزیره هندرابی رونق ندارد و ساکنین جزیره آب مصرفی خود را از چاه و آب انبار یا برکه تامین می کنند. آب چاه های جزیره شیرین می باشد.

اهالی جزیره هندرابی از نژاد عرب می باشند و به دو زبان عربی و فارسی صحبت می کنند. شغل مردم جزیره غواصی و ماهیگیری است. خانه های جزیره قدیمی و از سنگ، گچ و گل و لای ساخته شده است.

سواحل غربی و شمالی جزیره هندرابی از صخره های مرجانی پوشیده شده است و تراکم این مرجان ها به ویژه در بخش شمالی جزیره باعث شده از نظر زیستگاهی، محل مناسبی برای زیست انواع آبزیان باشد. از آبزیان موجود در این ردیف می توان به انواع مرجان های مغزی، جراح ماهیان، تن ماهیان دم زرد، یونیک، پیکاسو، ملوان و طوطی ماهیان اشاره کرد. همچنین لاک پشت های دریایی در اواسط اسفندماه تا نیمه خرداد برای تخم گذاری این منطقه را انتخاب می کنند. اما به دلیل بسته بودن جزیره، انواع کمی از خزندگان و موش صحرایی، پرندگان کوچک، پرندگان مهاجر نظیر باز و شاهین در ایا جزیره زندگی می کنند.

 قانون الحاق جزایر هندرابی و فارور کوچک و بزرگ به محدوده منطقه آزاد کیش در سال 1389 از سوی رییس جمهور وقت ابلاغ شد.

 

جزیره هنگام

جزیره هنگام از دیگر جزایر مسکونی خلیج فارس در استان هرمزگان است که با مساحتی حدود 6/36 کیلومتر مربع در جنوب جزیره قشم واقع شده است.

جزیره هنگام پوشیده از ارتفاعات پست آهکی و تپه های ماهوری می باشد. اما بخش های شمالی، شمال شرقی و جنوب غربی جزیره نسبتا مسطح هستند. نیمه جنوبی جزیره پستی، بلند و شیب ملایم دارد. بلندترین نقطه جزیره کوه ناکس با ارتفاع 106 متر می باشد.

جزیره هنگام دارای سه روستا با نام های هنگام نو، هنگام غیل و هنگام قدیم است که به وسیله جاده های شوسه به یکدیگر مرتبط اند. روستای هنگام نو، شنی است و برای پهلو گرفتن قایق ها مناسب می باشد. این روستا دارای تاسیسات اسکله، پاسگاه انتظامی، کارخانه ی آب شیرین کن، دفتر پست و مدرسه است.  روستای غیل مابین روستای نو و روستای قدیم قرار گرفته و به دلیل واقع شدن در گودی ، آب بسیاری را در خود جمع می کند و به همین اهالی نام این روستا را غیل نامیده اند. روستای قدیم نسبت به دو روستای دیگر کم جمعیت تر است و در فاصله چهار متری آن ها قرار دارد. آب آشامیدنی ساکنین جزیره، از کارخانه ی آب شیرین کن، برکه و یا آب انبار تامین می شود.

جزیره هنگام دارای معادن نمک متبلور، آهن، خاک سرخ و سرب است ولی تنها فعالیت اقتصادی مردم جزیره ماهیگیری است.

از جاذبه های جزیره هنگام می توان به تاسیسات بندری انگلیسی ها، سواحل صخره ایی، شنی و مرجانی، جاذبه های سنگ مادر و دختر، جاذبه تنها پارک کروکودیل ایران نوپک، جاذبه کوه و خاک های قرمز، وجود لاک پشت های دریایی، وجود دلفین ها، وجود آهوها و آکواریوم طبیعی نام برد.

بالا