دریا و دریاچه

ويرايش
  • دریا و دریاچه
دریای خزر، بزرگ ترین دریاچه جهان و خلیج فارس و دریای عمان مهمترین دریاهای ایران، محسوب می شوند كه به ترتیب در شمال و جنوب كشور واقع شده اند و ارتباط دریایی ایران با سایر دریاهای آزاد از این دریاها صورت میگیرد.

تعداد دریاچههای ایران به دلیل وضعیت زمین شناسی این كشور به نسبت فراوان است. برخی از این دریاچه ها دایمی و بعضی از آنها در بیشتر روزهای سال خشک و بیآب هستند. از میان مهم ترین دریاچه های دایمی ایران می توان علاوه بر دریای خزر به دریاچه های ارومیه، بختگان، جازموریان، پریشان، مهارلو، زریوار و هامون اشاره کرد.

 

  • دریا
پهنه وسیعی از آب شوراست که به آب های آزاد یعنی اقیانوس راه دارد. عمق دریاها متفاوت و در حال تغییر است و در بعضی نقاط بین ۱۲ هزار تا ۱۵ هزار متر است. همچنین در بسیاری از منابع، واژه دریا را برای دریاچه های شوری که مجرای خروجی طبیعی ندارند استفاده می کنند، مانند دریاچه خزر در شمال ایران. مهم ترین دریاها موجود در ایران خلیج فارس و دریای عمان است.
 

 

خلیج-فارس

  • خلیج فارس

خلیج فارس با وسعت ۲۴۰ هزار کیلومتر مربع، پس از خلیج مکزیکو و هودسن، سومین خلیج بزرگ جهان محسوب می شود که در جنوب ایران واقع شده است. از همسایگان این خلیج می توان در غرب از کویت و عراق و در جنوب از عربستتان، بحرین و امارت متحده نام برد. نام خلیج فارس در دوره های مختلف تاریخی متغییر بوده است. در کتیبه های آشوری خلیج فارس، «نارمرتو» به معنای «دریای تلخ» آورده شده است. در زمان ساسانیان آن را دریای پارس می نامیدند و برخی از تاریخ نگاران و جغرافی دانان یونانی از خلیج فارس به نام « پرسیکوس» به معنای خلیج پارس یاد کرده اند و بالاخره این که دانشمندان مسلمان آن را، بحر فارسی یا البحرالفارسی ذکر کرده اند.

مهم ترین جزایر خلیج فارس عبارتند از: ابوموسی، تنب بزرگ، تنب کوچک، خارک، قشم، کیش، لاوان.
 

 

 

دریای عمان

  • دریای عمان
 
دریای عمان در اثر پیشروی اقیانوس هند به داخل خشکی جنوب غربی آسیا، یعنی کشورهای ایران، پاکستان، عمان و امارات به وجود آمده است. این دریا محل اتصال خلیج فارس و اقیانوس هند نیز است.
طول ساحل دریای عمان در ایران، از خلیج گواتر تا بندرعباس، ۷۸۴ کیلومتر است. بندرها کوچک جاسک، چابهار و گواتر از بنادر بازرگانی و دریانوردی این دریا به شمار می آید و از شهرهای مهم دریای عمان چابهار و جاسک است.

 

 

 

 انجیر-معابد

پوشش گیاهی و درختی، گونه های جانوری، گونه پرندگان و آبزیان در حوزه و جزایر خلیج فارس و دریای عمان:
پوشش گیاهی و درختی: آویشن، آلویه ورا، آناقالیس، آفتاب پرست کازرونی، آهو ماش لابری، اسفیوش، اشوراک، بابونه بوشهری، پنیرک، پینوباد، تخم شربتی، ترشک، ریش پهن چابهاری، زیره، چوچ، خارگرگ، خرماگز، سیال، سیلن سایه پسند، کاروادری، کهتر، کهور، گل کاغذی، مریم گل بزمانی، درخت اکالیپتوس، انار، انجیر، انگور، توج یا درخت مسواک، چریش، سمر، کرت، کنار، کهور، گز، نخل، نخل زینتی، سعد، سنبیل، خرما، لور یا انجیر معابد، لیموترش، نارگیل، موز درختچه مورد.

 

 

 

 

 آهو

گونه جانوری: آهو، جبیر، خرگوش، روباه، شغال، قوچ و میش، کل و بز، گرگ، گورخر ایرانی، یوزپلنگ.

 

 

 

 

 

 

 

 

حواصیل

 

گونه پرندگان: آبچلیک، اردک وحشی، اگرت پا خاکستری، پرستوی دریایی، پلیکان، درنا، حواصیل ، سلیم، غاز، فلامینگو، کاکایی، گیلانشاه، لک لک.

 

 

 

 

 

 

اره-ماهی

 

آبزیان: ماهی های خوراکی و غیرخوراکی؛ اره ماهی، اسب ماهی، بمبک، پیش ماهی، دختر ناخدا، راشکور، حلوا سیاه، حلوا سفید، خابور، خاور، خبور، ساردین، سبور، سرخو، سفره ماهی، سنگسر، سیکین، شانک، شوریده، شیرماهی، قباد، قوازرد، طوطی، کارفه، گیش، گوازیوم، کفشک، هوور، میگو، هاشینه. پستانداران دریایی؛ دلفین، نهنگ، کوسه ماهی درنده، کوسه گربه ماهی، نهنگ کوسه یا کوسه کر، کوسه سر چکشی، کوسه ماهی شکاری، کوسه ماهی گورخری، گاو آبی. ماهی های زینتی؛ آنجل، آنتن دار، آرایشگر، امپراتور، پیکاسو، پیکاسوی مشکی، دلقک آبی، دم گاوی، ژله، جراحی دم زرد، چیتی، خروس دریا، سرخال سفید، سقز ماهی، شقایق، عروس ناخدا، عروس زرد، صندوق، کاردینال، گرین رز، گین، ملوان، نئون، هامور و بالاخره؛ لاک پشت عقابی، لاک پشت سر سبز، خرچنگ.
 

  • دریاچه ها

آب های ساکن در گودترین قسمت زمین که بر اثر فرسایش و یا عوامل داخلی زمین به وجود آمده اند و هیچ ارتباطی با دریاهای دیگر ندارند. بنابراین دریاچه ها در فرورفتگی ها و نواحی پست زمین و یا حتی در قله کوه ها و نیز در شرایط زمین شناسی گوناگون ممکن است، تشکیل شود. ترکیب آب دریاچه ها و میزان شوری آن ها به عوامل مختلفی چون: مسیر عبور جریان رودها و آب های زیرزمینی به دریاچه ها و بستر خود دریاچه، میزان تبخیر در منطقه، میزان آب های ورودی و خروجی و پوشش گیاهی منطقه دارد. دریاچه ها به انواع مختلفی تقسیم می شود که عبارتند از: دریاچه های یخچالی، دریاچه های آتشفشانی، دریاچه های تکنونیکی، دریاچه های کارستیکی.
از مهمترین دریاچه ایران می توان به: دریاچه خزر، ارومیه، بختگان، انزلی، پریشان، تار و هویر، تشک، حرا، زریوار، سیران گل، شادگان، حوض سلطان، شط تمی، شور مست، قوری گل، گواتر، گهر، مهارلو، میانکاله، میقان، دریاچه نمک اشاره کرد.

 

خزر

 این دریاچه با مساحت ۴۳۶ هزار کیلومتر مربع، یکی از بزرگ ترین دریاچه جهان و نیز مهم ترین دریاچه ایران محسوب می شود که در شمال ایران قرار گرفته است. دریای خزر به عنوان سومین دریاچه عمیق با کشورهای روسیه، ترکمنستان، قزاقستان و آذربایجان همسایه است. آب خزر از نوع ترکیبات دارای کلسیم، منیزیم و سولفات است.
 

 

 

 

 

نیلوفرآبی

 

پوشش گیاهی و درختی: انواع پیچک ها، تمشک، جگن، زالزالک، گل عروس آبی، زنبق، نیلوفر آبی، نی، درخت انار، انجیلی، بلوط، توسکا، راش، شمشاد، غان، ممرز، نارون. همچنین در این دریاچه گیاهان آبی و انواع گیاهان چرا، بوته زاهایی از زوسترا و نانا و نیز بوته زارهای آبی به ویژه انواع قرمز و سبز رنگ و جلبک های نوع پلیسیفونیا دیده می شود.

 

 

 

 

 

 

فک دریای خزر
گونه جانوری : فک دریای خزر

 

 

 

 

 

 

 

 

 

عروس-غاز

 

گونه پرندگان: اردک سرسفید، باکلان بزرگ، باکلان کوچک، پلیکان پاخاکستری، چنگر، حواصیل خاکستری، سیم گون دریایی، عروس غاز، غاز پا زرد، طاووسک، فلامینگو، مرگونس سفید
 

 

 

 

 

 

 

ماهی-اوزون-بورون

 

آبزیان: تاس ماهی روسی یا چال باشی، تاس ماهی ایران یا قره برون، فیل ماهی، ماهی استرلیاد، ماهی کالوگا، ماهی شیپ، ماهی اوزون برون، ماهی سفید، کفال، سوف، سیم، کپور، کلمه، ماهی ماش، ماهی کیلکای آنچوی، کیلکای چشم درشت، کیلکای معمولی، مار ماهی، خار ماهی، گاو ماهی، سفره ماهی، ماهی آزاد

 

 

 

دریاچه ارومیه

 

جزو بزرگ ترین و شورترین دریاچه های دایمی ایران محسوب می شود. دریاچه ارومیه با مساحت تقریبی ۵۵۰۰ کیلومتر در شمال غرب ایران و بین دو استان آذربایجان غربی و آذربایجان شرقی واقع شده است. این دریاچه به علت بالا بودن میزان محلول نمک در آن و شوری بیش از حد، دومین دریاچه آب شور دنیا به شمار می آید. همین ویژگی شوری آب باعث شده تا هیچ ماهی و نرم تنی به جز گونه های سخت پوستان در آن زندگی نکنند. آب این دریاچه با PH از نوع آب های کلرید سدیم، منیزیم، سولفات و در حالت زیرقلیایی است البته گل دریاچه ارومیه خمیری سیاه رنگ و از دسته گل های کلروره است که دارای خاصیت درمانی برای بیماری های روماتیسم، آرتروزاست. علاوه بر این ها دریاچه ارومیه دارای ۱۰۲ جزیره با صخره های سنگی است که به جز جزیره اسلامی خالی از سکنه است، از میان این ۱۰۲ جزیره مهم ترین جزایر عبارتند از: جزیره قویون داغی یا کبودان، جزیره اشک یا اشک داغی،جزیره اسپیر، جزیره آرزو، جزیره نه گانه یا دوقوزلار.
با وجود میزان بالای شوری آب دریاچه، در حوضه و جزایر این دریاچه ، ۵۴۶ گونه گیاهی از خانواده گیاهان شورپسند، گیاهان شن پسند، گیاهان خشکی زی و گیاهان آب پسند، همچنن ۲۷ گونه پستانداری، ۲۱۲ گونه پرنده، ۴۱ گونه خزنده، ۷ گونه دوزیست و ۲۶ گونه ماهی وجود دارد . مهم ترین بی مهره آبزی دریاچه ارومیه یک گونه میگوی بومی آب شور به نام آرتیمیا- اورمیانا است که از رده سخت پوسته بوده که غذای پرندگانی چون فلامینگو است.


سرو-کوهی

 

پوشش گیاهی: سروکوهی، پسته وحشی، داغداغان، زالزالک، بادام کوهی، شیرخشت، دیو آلبالو، گندمیان، فرفیون، آویشن، درمنه، علف شور، کاکوتی، زنبق ریولایف، شنگ، شقایق.
 

 

 

 

 

 

گونه جانوری: قوچ، میش ارمنی، گوزن زد، موش صحرایی.
کرکس

 

گونه پرندگان: اردک بلوطی، اردک مرمری، اردک سرسفید، باکلان کوچک، پلیکان، دلیجه کوچک، خروس کولی دشتی، غاز پیشانی سفید کوچک، عروس غاز، عقاب طلایی، فلامینگو، قرقی، کرکس، متای پاسرخ، میش مرغ.


 

 

 

 

 

 

  • دریاچه هامون

دریاچه هاموندریاچه هامون، با اختصاص حدود ۳۸۲۰ کیلومتر مربع وسعت در شرق ایران، سومین دریاچه بزرگ ایران بعد از دریاچه خزر و ارومیه به شمار می رود که در شمال استان سیستان و بلوچستان واقع شده است. سرچشمه اصلی این دریاچه، رودخانه هیرمند است که از کوه های هندوکش و ارتفاعات بابا یغما در غرب کابل جاری شده و پس از طی مسافتی وارد خاک ایران شده و پس از دریافت آب رودخانه های خاش رود، فراه، هاروت رود، شور رود، حسین آباد و نهبندان بالاخره در محل لورگ باغ به دریاچه هامون می پیوندد.
دریاچه هامون، نه تنها در گذشته یکی از بزرگ ترین و پرآب ترین دریاچه ی ایران، بلکه در نزد زرتشتیان محل مقدس به شمار می آمد، امروزه، پس از خشکسالی ها و تقسیم بندی های کشورها و نرسیدن آب به مرزهای ایران به مرور قسمت های وسیعی از آن خشک شده است. این دریاچه که بزرگ ترین پهنه آب شیرین سیستان محسوب می شود اکنون به چهار دریاچه مجزا؛ یعنی: دریاچه هامون صابری یا سیستان، دریاچه هامون پوزک ایران، دریاچه هامون هیرمند و دریاچه هامون افغانستان که قسمت کمی از آن در ایران واقع شده است تقسیم می شود.
پوشش گیاهی: اشک، اوبار سلام بوفی، بارهنگ آبی، بونی، تزگ، جگن دریایی، چمن شور ساحلی، سوجک یا لیواش، علف بوریا، قمیش، گز، لویی، نی، نی هندی،هزار نی.
گونه جانوری: آهو، بز و کل، جبیر، خرگوش، شغال، قوچ و میش، کاراکال، کفتار، گزار، یوزپلنگ.
گونه پرندگان: باقرقره، باکلان، پلیکان، حواصیل هندی، درنا، روباه، سلیم کوچک، سنقر سفید، شاهین، عقاب، غاز، قو، فلامینگو، کاکایی ارمنی، کاکایی سرسیاه بزرگ، کاکایی پشت سیاه بزرگ، کاکایی صورتی، کورکوربال سیاه، گربه وحشی.
آبزیان: با توجه به بحران خشکسالی دریاچه هامون و کاهش ماهیان گرمابی و سردآبی در این دریاچه، اداره شیلات سیستان با هدف پرورش ماهی اقدام به تکثیر و پرورش ۵ گونه ماهی در این تالاب و تالاب های پیرامون کرده است که آن ها عبارتند از: کپور ماهی، ماهی آمور یا هامون ماهی، ماهی فیتوفاگ، ماهی بیگ هد، ماهی بومی شیزوتراکس.
 

  • دریاچه بختگان و طشک

دریاچه-بختگان

 

دریاچه بختگان یکی دیگر از مهم ترین دریاچه های ایران است که در استان فارس قرار دارد. این دریاچه، دومین دریاچه بزرگ و چهارمین تالاب ایران به شمار می رود که محل زندگی پرندگان مهاجر و بومی است و وسعت آن نیز به شرایط بارندگی سالانه وابسته است. این دریاچه از شمال با کوه های پیچگان و شمال غرب با دریاچه طشک همسایه است، در واقع بخش شمال غرب این دریاچه، محل اتصال با دریاچه طشک است و تنها راه ارتباطی این دو دریاچه، دلتای رود کر است که از کوه های موسی خانی و برآفتاب در ۵۰ کیلومتری جنوب غرب ده بید سرچشمه می گیرد و پس از عبور از مرودشت و یکی شدن با رود شادکام به این دو دریاچه می ریزد. این دو دریاچه که به صورت دو فرونشت میان کوهی، در اثر فعالیت کوه زایی زاگرس شکل گرفته دارای تعدادی جزیره و شبه جزیره کوچک و بزرگ از جنس رادیولاریت، سنگ های پلاژیک و آهک های سروک است که مهم ترین آن ها شامل: جزیره نرگس و گنبان در طشک و جزیره مناک در بختگان می شود.
آب دریاچه های بختگان و طشک با وجود این که از آب رودخانه ها و چشمه های شیرین تغذیه می شود ولی آب شوری دارد و آب این دو دریاچه از نوع کلرید منیزیم، کلرید سدیم، سولفات سدیم است.


پوشش گیاهی: آویشن، بادام، بنه، پسته وحشی، جگن، قلیا، کیکم، گز.
خرگوش

 

گونه جانوری: آهو، بز کاراکال، پاژن، پلنگ، تشی، خارپشت، خرگوش، روباه، شغال، قوچ و میش، کفتار، کل، گربه جنگلی، گربه شنی، گرگ، گراز، لاک پشت، مار گورخری.
 

 

 

 

 

 

قمری

 

 

گونه پرندگان: آبچلیک پا سرخ، آنقوت، اردک، اگرت بزرگ، بلدرچین، پلیکان سفید، تنجه، تیهو، جغد کوچک، چوب پا، حواصیل خاکستری، خروس کولی دم سفید، خوتکا، دارکوب، درنای معمولی، درنای بحری، دلیجه، دم سرخ، سارگپه پا بلند، سار، سنقر گندم، فلامینگو، قمری، کبک، کبوتر، کلاغ کوهی نوک سرخ.

 

 


آبزیان: ماهی کپور، میگوی آرتیما، سیاه ماهی.

 

  • دریاچه مهارلو

دریاچه مهارلو

 

دریاچه مهارلو در جنوب ایران و در جنوب شرقی استان فارس واقع شده است. این دریاچه که در اثر یک فرونشست ناودیسی به وجود آمده است، به وسیله آب رودخانه های خشک یا نهر اعظم، رودخانه چنار راهدار و رودخانه نظرآباد سروستان تامین می گردد. بدین ترتیب که؛ رودخانه خشک از ارتفاعات استان سرچشمه گرفته و پس از عبور از قسمت های شمالی دشت شیراز و مرکز شیراز به تالاب مهارلو می ریزد. رودخانه چنار راهدار از ارتفاعات آدمو سرچشمه می گیرد و پس از گذشتن از جنوب شیراز و دشت چنار به مهارلو می پیوندد و در آخر، رودخانه نظرآباد، از ارتفاعات کوه های نظرآباد و سلو در جنوب شرقی تالاب مهارلو سرچشمه گرفته و بعد از عبور از دشت سروستان به تالاب مهارلو منتهی می شود. البته وسعت این دریاچه در فصول مختلف متفاوت است و به میزان بارش های جوی سالانه بستگی دارد و تبخیر زیاد، رسوبات گچی سازند ساچون، دو گنبد نمکی واقع در شرق این دریاچه، باعث شوری آب آن شده است.
آب دریاچه مهارلو از نوع کلرید سدیم، منیزیم، سولفات سدیم می باشد و به عنوان یکی از منابع مهم تامین نمک آبی در سطح استان و کشور محسوب می شود، به طوری که از نمک این دریاچه برای صنایع پتروشیمی استفاده می شود.