رصدخانه ها-علم و دانش

ويرايش

 

رصدخانه به مکانی گفته می شود که به منظور مطالعه، مشاهده، اندازه گیری و بررسی پدیده های آسمانی ساخته می شود. از مهم ترین ابزار موجود در رصدخانه های امروزی، تلسکوپ های بزرگ نوری یا رادیویی می باشند که در اتاق های گردنده نصب می گردند و به ستارشناسان امکان مطالعه، سنجش و بررسی ستارگان، اجرام آسمانی را می دهد.
تاریخ رصد ستارگان در ایران به دوران پیش از میلاد برمی گردد. بقایای رصدخانه شهر گور گویایی قدیمی ترین رصدخانه هایی ایران در دوران ساسانیان و در شهر گور فیروزآباد است. از دیگر رصدخانه های قدیمی ومعتبر جهانی می توان به رصدخانه مراغه و رصدخانه سمرقند اشاره کرد.
پس از ورود اعراب مسلمان به ایران، نخستین رصدخانه با ریاست دو اختر شناس برجسته به نام های: فضل بن نوبخت اهوازی و محمد بن موسی خوارزمی در بغداد ساخته شد. ساخت این رصدخانه نقطه عطفی بود برای احداث رصدخانه هایی در سایر کشورهای اسلامی که هر یک با نام یکی از اخترشناسان برجسته، پیوند خورده است. از جمله این رصدخانه ها، رصدخانه بتانی در رقه و رصدخانه عبدالرحمان صوفی در شیراز بودند.
پیشرفت رصدخانه در ایران با احداث رصدخانه مراغه همزمان است. این رصدخانه به دستور هلاکوخان و با تلاش خواجه نصرالدین طوسی در سال ۶۵۷ ساخته شد و البته از آن فقط به منظور رصد ستارگان استفاده نمی کردند بلکه به عنوان یک سازمان علمی گسترده به شمار می آمد که بیشتر شاخه های دانش در آن توسط دانشمندان برجسته ای چون قطب الدین شیرازی، ابن العبری، فرهنگ نامه نویس و فیلسوف مسیحی تدریس می شد. اما با اینحال اوج شکوفایی رصدخانه مصادف با تاسیس رصد خانه سمرقند توسط «الغ بیگ»، نوه تیمور لنگ در سده نهم هجری است.
امروزه دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی برای پیشبرد و توسعه دانش ستاره شناسی اقدام به راه اندازی سایت های رصد اجرام آسمانی و ابزار و دستگاه های پیشرفته نموده اند، به طوری که امروزه حدود ۱۰ رصدخانه فعال در کشور وجود دارد که به تلسکوپ هایی با قطر آینه هایی از ۶ تا ۵۰ سانتی متر هستند و بزرگ ترین قطر آینه و لنز مربوط به تلسکوپ بازتابی دانشگاه شیراز است، همچنین رصدخانه ملی نیز با تلسکوپی با آینه ای به قطر ۵/۳ متر در دست احداث است. علاوه بر این دو رصدخانه، رصدخانه های فعال دیگر عبارتند از : رصدخانه دانشگاه زنجان، رصدخانه کوثر ۱ اصفهان، رصدخانه زعفرانیه تهران، رصد خانه عبدالرحمن صوفی رازی در شهر ری، رصدخانه خواجه نصرالدین طوسی در تبریز، رصدخانه ابوریحان بیرونی در شیراز، رصدخانه بخش فیزیک دانشگاه فردوسی مشهد، رصدخانه آلاشت مازندران، رصدخانه دانشگاه کاشان و رصدخانه دانش آموزی در کرمانشاه.
 

بالا