مالیات

ويرايش

 

«مالیات»؛ در فرهنگ لغت به معنی: اجرو پاداش، باج و خراج، زکات مال، جریمه اى که حکومت به مناسبت ارتکاب جرایم ویژه از مرتکبین مى گیرد و بالاخره مالى که دولت ها، سالانه از شهروندان خود می گرفتند. ولی امروزه اقتصاددانان تعاریف جدیدی از مالیات ارایه داده اند که عبارتند از: قسمتی از در آمد یا ثروت افراد که به منظور پرداخت بخشی از هزینه های عمومی و حفظ منافع اجتماع، اقتصادی و سیاسی کشور به موجب قانون به وسیله دولت وصول می شود.
قدمت دریافت مالیات و امور مالی کشور در ایران به دوران حکومت هخامنشیان بر می گردد، ولی اخذ مالیات به صورت کامل و رسمی در زمان ساسانیان رواج پیدا کرد و دستگاه حکومتی ساسانیان مالیات را به سه صورت مالیات اراضی، مالیات سرشماری و مالیات سرانه از مردم دریافت می کردند. در دوران حکومت صفاریان، سامانیان، آل بویه، غزنویان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان، دریافت مالیات به مانند دوران ساسانیان معمول بود و گاهی نیز برحسب احتیاج و سیاست پادشاهان افزایش و کاهش می یافت.
باتسلط مغولان و تیموریان بر ایران، مردم مجبور بودند علاوه بر پرداخت مالیات معمول، مالیات ها و خراج هایی با عناوین مختلفی چون: قبچور، قلان، اخراجات، برات، بیغار، نزول اجلال، تمغا، طرح و جزیه را بپردازند که در توان مردم نبود. اما با روی کارآمدن غازان خان، نظام مالیاتی تا حدودی اصلاح شد و میزان مالیات تعیین شد و معافیت های مالیاتی افزایش یافت.
در دوران حکومت صفویان، به دستور شاه عباس، دفاتر دخل و خرج مرتب شد و تمام دریافتی ها و مالیات ها در خزانه متمرکز شد و علاوه بر این ها؛ گسترش تجارت خارجی، برقرای مالیات گمرکی و ضبط املاک خاصه باعث افزایش موجودی خزانه شد و برای توسعه تجارت خارجی در تعرفه گمرک تخفیف داده می شد. مالیات بیشتر از کشاورزان، تجار و پیشه وران دریافت می شد. در دوران افشاریه و زندیه، مالیات همانند دوران صفویه اعمال می شد. در زمان قاجاریه، میرزا تقی خان امیرکبیر، اقدام به اصلاح امور مالی، تمرکز درآمدهای دولت، تنظیم بودجه، ایجاد تعادل بین درآمدها و هزینه های دولت کرد.
در سال ۱۲۸۵، یعنی پس از پیروزی انقلاب مشروطه، اولین كابینه قانونی تشكیل وناصرالملك به عنوان نخستین وزیرمالیه از مجلس شورای ملی رای اعتماد گرفت وبه دستور او محل كنونی رادیو تهران كه محل اداره گمرك بود، به وزارت مالیه اختصاص یافت. در سال ۱۲۸۹، در پی تصویب دولت ادارات هفتگانه مالیه تشكیل شد.
یکی از مهم ترین ادارات در ایران پس از مشروطه، بخش خزانه داری كل ، گمرك ووصول مالیات بود. در سال ۱۲۹۴وزارت مالیه به ۹ اداره با نام های: دایره وزارتی ، تشخیص عایدات وخالصه جات ومسكوكات ، خزانه داری كل ودیون عمومی و وظایف، گمركات، محاكمات مالیه، كمیسیون تطبیق حوالجات، پرسنل وملزومات ومجلس مشاورعالی برای محاكمات اداری تقسیم شد.
وزارت مالیه؛ ازسال ۱۳۰۰ به بعد، همواره دستخوش تحولات زیادی شد به طوری که مهم ترین این تحولات تاسیس حدود چهل شركت دولتی بود که بعدها این چهل شرکت منحل شد وسازمان به دو قسمت مالی واقتصادی تقسیم وبه وسیله دو معاون وهفت مدیراداره می شد. تا این که بالاخره در سال ۱۳۲۹، تاسیس سازمان وزارت دارایی با تقلیل ادارات به تصویب رسید و حتی پس از پیروزی انقلاب اسلامی ساختاراین وزارتخانه تغییر زیادی نکرد و وصول درآمدهای مالیاتی همچنان از وظایف این وزارتخانه بوده و هست.
علاوه بر این وظایف و به دنبال اجرای برنامه سوم توسعه اقتصادی، دولت طرح ساماندهی اقتصادی و اصلاح ساختاراقتصادی را به عهده وزارت مالیه گذاشته شد، که یکی از مهم ترین اقدامات این وزارتخانه اصلاح نظام مالیاتی کشور یعنی: تشكیل سازمان امورمالیاتی، اصلاح قانون مالیاتهای مستقیم و روزآمد كردن نظام مالیاتی بود .
تا این که در سال ۱۳۸۰، سازمان امورمالیاتی كشور به موجب ماده 59 قانون برنامه سوم، تشكیل شد ونمودار تشكیلاتی آن در بخش ستاد سازمان در اوایل سال ۱۳۸۱، به تایید سازمان مدیریت و برنامه ریزی رسید و تشكیلات ادارات كل امورمالیاتی استان ها در سال ۱۳۸۹، به تایید سازمان مذکور رسید.


انواع مالیات ها در ایران
مالیات های مستقیم: مالیاتی است که به صورت مستقیم از دارایی افراد دریافت می شود و مشتمل بر: مالیات بر دارایی و مالیات بر درآمد است.
الف: مالیات بر دارائی عبارتند از: مالیات بر ارث و حق تمبر است.
ب: مالیات بر درآمد عبارتند از: مالیات بر درآمد اجاره املاک، مالیات بر درآمد کشاورزی، مالیات بر درآمد حقوق، مالیات بر درآمد مشاغل، مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی، مالیات بر درآمد اتفاقی است.

مالیات های غیر مستقیم: به مالیات هایی گفته می شود که بر قیمت کالاها و خدمات اضافه شده و به مصرف کننده تحمیل می‌گردد که این خود بر دو نوع؛ مالیات بر واردات و مالیات بر مصرف و فروش تقسیم می شود:

الف : مالیات بر واردات عبارتند از: حقوق گمرکی، سود بازرگانی، از مبلغ اتومبیل‌های وارداتی، حق ثبت.
ب : مالیات بر مصرف و فروش: عبارتند از: مالیات بر فرآورده‌های نفتی، مالیات تولید الکل طبی و صنعتی، مالیات نوشابه‌های غیر الکلی، مالیات فروش سیگار، مالیات اتومبیل، ۱۵٪ مالیات اتومبیل‌های داخلی، مالیات فروش خاویار، مالیات حق اشتراک تلفن خودکار و خدمات بین الملل، مالیات ضبط صوت و تصویر.
 

بالا