کوهستان

ويرايش

کوهستان

حدود یک سوم كشور ایران را کوهستان تشكیل می دهد. كوه های ایران به چین خوردگی های دوران سوم زمین شناسی تعلق دارند، و برخی از آن ها با منشا آتشفشانی موجب پیدایش چشمه های آب گرم و معدنی شده اند.
مهم ترین رشته كوه های ایران البرز و زاگرس است و بلندترین قله ایران، دماوند نام دارد كه با ۵۶۷۱ متر ارتفاع در شمال شرق شهر تهران واقع شده است. مهم ترین قله های ایران سبلان با ۴۸۸۰ متر ارتفاع در غرب كشور، سهند با ۳۷۰۷ متر ارتفاع در جنوب تبریز، تخت سلیمان با ۴۸۲۰ متر ارتفاع در مازندران، زرد كوه با ۴۵۵۰ متر ارتفاع در چهار محال و بختیاری، دنا با ۴۳۰۹ متر ارتفاع در یاسوج و تفتان با۳۹۴۱ متر ارتفاع در جنوب زاهدان نام دارند كه هر یك از نظر طبیعی دارای ویژگی های خاصی هستند.
به طور کلی کوه های ایران از چهار رشته اصلی، کوه های شمالی یا البرز، کوه های زاگرس، کوه های مرکزی و کوه های شرقی تشکیل شده اند.
 

رشته کوه البرز
کوه دماوند

رشته کوه البرز با وسعتی حدود ۵۱ هزار و ۵۰۰ کیلومتر مربع، در قسمت شمالی ایران واقع شده است. این رشته کوه که از جنوب غربی خزر شروع شده و پس از عبور از جنوب دریای خزر تا شمال خراسان ادامه دارد خود به سه بخش کوه های جنوب غرب دریای خزر، رشته کوه های البرز و رشته کوه های شمال خراسان تقسیم می شود. علاوه بر قرار گرفتن بلندترین نقطه ایران، یعنی کوه دماوند با ارتفاع ۵۶۷۱ متر در این رشته کوه، می توان از کوه های چون علم کوه، سیاهلان، پالون گردن، شاهوار، سبلان، سهند نام برد.
 

 

 

 

رشته کوه زاگرسالوند
رشته کوه زاگرس با وسعتی حدود ۳۲۳ هزار کیلومتر مربع، طولانی ترین رشته کوه ایران به شمار می رود. این رشته کوه که سراسر غرب، جنوب غرب و قسمتی از جنوب کشور را در بر می گیرد از آرارات در ترکیه شروع شده و از شمال غربی به سمت جنوب شرقی امتداد یافته و کوه های ساری داش، چهل چشمه، پنجه علی، پرو، الوند، کوه های بختیاری، پشتکوه، پیشکوه، اشتران کوه و زردکوه را در بر می گیرد. بلندترین قله رشته کوه زاگرس، کوه دینار یا دنا با ارتفاع ۴۴۰۹ متر است . از مرتفع ترین کوه های این رشته کوه می توان به؛ کوه های برده رش، شاهور، پرو، الوند، اشترانکوه، زردکوه و کوه فارغان اشاره کرد.
 

 

 

رشته کوه های مرکزیکوه کرکس
رشته کوه های مرکزی ایران با جهت شمال غربی- جنوب شرقی، در امتدا مرکز ایران به صورت دیواری طویل از حوالی کاشان تا ارتفاعات مرکزی بلوچستان، کشیده شده است. این رشته کوه با مساحتی حدود ۱۴۳ هزار کیلومتر مربع، دارای دو رشته کوه اصلی به نام های رشته کوه قهرود و رشته کوه بنان تشکیل شده است. رشته کوه های قهرود از جنوب تهران و حوالی کاشان تا کرمان امتداد دارد و رشته کوه های بنان که دنباله رشته کوه قهرود است از جنوب کرمان تا نواحی مکران و بلوچستان را شامل می شود. از مهم ترین رشته کوه های مرکزی ایران می توان به: قافلانکوه، کوه های کرکس، کوه های نایین، لاله زار، شیرکوه،پلوار، کوه های بارز ، هزار ، بحر آسمان و کوه بزمان اشاره کرد.

 

 

رشته کوه های شرقیبینالود
رشته کوه های شرقی با جهت شمالی- جنوبی، دارای ارتفاعات ناپیوسته ای هستند که از شمال خراسان شروع شده و تا استان سیستان و بلوچستان امتداد می یابد. بلندترین قله این رشته کوه، قله منفرد و آتشفشانی تفتان با ارتفاع ۴۱۱۰ متر است که مهم ترین ویژگی این کوه، وجود دود سفید رنگ در بالای قله است که نشانگرنیمه فعال بودن آتشفشان این کوه است. از دیگر کوه های مهم این رشته کوه باید از کوه های بزمان، باقران، آهنگران، چهل تن، بینالود و هزار مسجد نام برد.

 

 

 

 

منطقه حفاظت شده پلنگ دره قم

منطقه پلنگ دره قم از مناطق ییلاقی و عرصه های کوهستانی استان قم است که با وسعتی حدود 31 هزار و 735 هکتار در جنوب غربی و در 50 کیلومتری شهرستان قم و شمال منطقه حفاظت شده هفتاد قله استان مرکزی واقع شده است. پلنگ دره به دلیل داشتن صخره ها، تپه های ماهوری زیستگاه مناسبی برای انواع جاندران محسوب می شود. تنوع زیستی و جانوری موجود در منطقه باعث توجه شکارچیان و کشتار بی رویه جانوران منطقه گردیده است. به طوری که خطر انقراض گونه های جانوری در این منطقه  وجود دارد. بنابراین سازمان حفاظت از محیط زیست، ابتدا در سال 1375 این منطقه را به عنوان منطقه شکار ممنوع معرفی کرد و سپس در سال 1388 پلنگ دره را به عنوان منطقه حفاظت شده اعلام نمود.

آب و هوای منطقه پلنگ دره کوهستانی و نیمه سرد است و در فصل زمستان اکثر مناطق پوشیده از برف می باشد. به دلیل بارندگی های مناسب، این منطقه دارای 23 چشمه کوچک و بزرگ از جمله: چشمه آهو، چشمه شمشک، چشمه شانیه، چشمه پیر سلطان و چشمه پلنگ دره، دو رشته قنات و جویبارهای متعدد می باشد. پوشش گیاهی منطقه با توجه به چشمه سارها و جویبارها متنوع است و بر اساس مطالعات انجام شده تاکنون حدود 420 گونه گیاهی در قالب 80 تیره در منطقه شناسایی شده که در این میان، تیره های شب بو، نعناعیان به ترتیب با 44، 33 و 30 گونه از اهمیت بیشتری برخوردار است. مهم ترین گیاهان منطقه عبارتند از: لاله زرد، انواع زنبق ها، باریجه، گل حسرت، ریواس، کاسنی، آویشن، خاک شیر، انواع گرامینه، درمنه، کلاه میرحسن، کنگر، گون، شیرین بیان، انواع درختچه از جمله بادام کوهی، نسترن وحشی، گز، تاغ و پسته وحشی.

منطقه حفاظت شده پلنگ دره از دیرباز زیستگاه مهم آهو در ایران به شمار می آمد. در حال حاضر نیز شرایط مساعد و متنوع زیستی باعث حضور جانوران مختلفی از پستانداران نظیر: کل، بز، قوچ، میش، گرگ، روباه، شغال، تشی، خرگوش، گربه وحشی، خارپشت، گراز، کفتار، جرد ایران، خفاش بال بلند، خزندگانی مانند: انواع مار، مارمولک، سوسمار، بزمچه بیابانی، لاک پشت و آگامای الیویه و پرندگانی چون: عقاب، تیهو، سبزه قبا، کبک، جغد، چکاوک سر دم سیاه، هدهد و پرستو شده است. به طور کلی براساس مطالعات انجام شده تاکنون 21 گونه پستاندار، 52 گونه پرنده، 13 گونه خزنده و 2 گونه دوزیست در این منطقه شناسایی شده است.

همچنین رودخانه قم رود به عنوان بزرگ ترین و پر آب ترین رودهای استان قم از حاشیه این منطقه عبور کرده و در آن می توان ماهی های مثل: ماهی سفید رودخانه ای، کولی رودخانه ای، سیاه ماهی، کپور و شور را دید.

منطقه حفاظت شده پلنگ دره علاوه بر اهمیت زیست محیطی به منظور داشتن نقوش سنگی و دست کنده های تاریخی با قدمت چندین هزارساله از اهمیت تاریخی ارزشمندی برخوردار است.

بالا