پرندگان

ويرايش

 

پرندگان گروه متنوع و عظیمی از مهره داران هستند که بر روی دو پا راه می روند و بدنشان پوشیده از پر و دارای بال هستند. همچنین به جز تعداد اندکی از پرندگان مثل پنگوئن ها و شترمرغ ها، بیشتر پرندگان توانایی پرواز دارند و از نظر اندازه نیز، می توان مرغ پر زنبوری با اندازه ۵ سانتی متر را به عنوان کوچک ترین گونه پرندگان و شترمرغ با بزرگی ۲ متر و ۷۵ سانتی متر را به عنوان بزرگترین و نیز سریع ترین دونده دوپا در جهان نام برد.
به طور تقریبی در جهان حدود ۸۷۰۰ گونه پرنده شناخته شده است که در این میان، حدود ۴۹۱ گونه از آنان در ایران شناسایی شده اند که از این تعداد حدود ۲۲۵ گونه در کشور زاد و ولد می کنند. محل زیست این پرندگان؛ درسطح وسیعی از مناطق خشک و بیابانی، نواحی جنگلی، سواحل و جزایر و دریاچه های کشور می باشد.

 

  • جغد جغد

جغد، پرنده ایی شکاری از راسته بوف سانان است. این پرنده دارای صورتی پهن، منقاری خمیده و چشم هایی درشت و پاهایی بزرگ با قدرت بینایی بالایی می باشد. در دو طرف سر این پرنده دو دسته پر شبیه گوش گربه وجود دارد که به آن گوش پر می گویند. منقار خمیده و قلاب مانند جغدها به همراه چنگال های قدرتمندشان، برای نگهداشتن طعمه ها بسیار مناسب است. رنگ بدنشان عمدتا به رنگ کرم قهوه ایی می باشد. این پرنده در شب ها پرواز می کنند و در هوای تاریک به شکار می پردازند. پرواز آن ها بی سر و صدا است و علت آن، نوع شکل پرهایش است. پرنده نر و ماده تقریبا مشابهه هم هستند با این تفاوت که ماده ها کمی بزرگ ترند.
جغدها به دلیل داشتن چشم بزرگ و حساس و دید دوچشمی قادرند فاصله طعمه ها را به راحتی برآورد کنند و در تاریکی طعمه را به خوبی ببینند. این پرنده ها دارای گردنی دراز و انعطاف پذیر هستند که در زیر پرهایشان پنهان است. از آنجا که چشم های جغدها به چشمخانه چسبیده و در حدقه ثابت است، قادرند برای دنبال کردن حرکات طعمه ها، همه سر خود را به کمک گردن منعطفی که دارند به طور کامل بچرخانند.
علاوه بر داشتن چشم های فوق العاده حساسی، آنها مجهز به نیروی شنوایی قوی می باشند. ترکیب خاص صورت جغدها باعث شده آن ها بدون مانع در دریافت اصوات، ریزترین صداها را دریافت کنند. صورت پهن و قرص مانند زمینه را برای هدایت صدا به سمت گوش های بزرگ هموار می کند و منقار روبه پایین نیز باعث می شود برای دریافت صدا کمترین مانع را ایجاد کند. اکثر گونه های شب بیدار جغدها دارای یگ گوش بالاتر از گوش دیگر هستند. علت بالاتر بودن یکی از گوش ها دریافت صداها طعمه در حالت حرکات عمودی آن ها است. قدرت شنوایی جغدها به قدری بالا است که آن ها نه تنها می توانند جهت حرکات طعمه را با دقت بالایی تشخیص دهند، بلکه در تاریکی مطلق نیز قادر به تشخیص جهت حرکات طعمه هستند.
جغدها، پرنده های تک زی هستند. آن ها لانه های خود را بالای درختان، سوراخ ها، آشیانه های متروک و روی زمین می سازند.
جغدها غذای خود را از شکار پستانداران، پرندگان، خزندگان، دوزیستان، ماهی ها، حشرات و خرچنگ ها تامین می کنند. البته نوع غذا به محل زندگی آن ها بستگی دارد. این پرنده معمولا شکار خود را به کمک منقارهای نیرومندشان تکه تکه می کنند و می خورند، ولی اگر طعمه ها کوچک باشند، آن را یکجا می بلعند و پس از این که عمل هضم انجام گرفت بازمانده طعمه نظیر: استخوان ها، پرها و فلس های طعمه را به شکل تفاله از راه دهان بیرون می اندازند.
جغدها دارای گونه های مختلفی هستند که در ایران حدود 11 گونه از آن ها را شناسایی کرده اند که عبارتند از: جغد انبار، مرغ حق جنوبی، مرغ حق، شاه بوف، جغد جنگلی، جغد کوچک، جغد کوچک جنوبی خالدار، جغد طلایی، جغد شاخدار یا گوش دراز، جغد تالابی و جغد ماهی خوار.
 

 

جغد انبارجغد انبار
جغد انبار که به جغد سفید معروف است، نسبت به جغدهای دیگر از پراکندگی بیشتری برخوردار است. این گونه از جغدها، دارای پاهایی بلند، بال هایی گسترده، دمی مربعی شکل با رنگی روشن می باشد. طول این پرنده 35 سانتی متر است. رنگ پرهای بدنش رنگ روشن و صورت بزرگ و قلبی شکلش به رنگ سفید است. قسمت پشت پرنده به رنگ نخودی طلایی با خال های ریز است و قسمت شکم نیز یکدست سفید می باشد. چشم های آن سیاه است و گوش ها پر هم ندارد.
جغد انبار از پرندگان بومی ایران است که در مناطق غربی یا جنوب غربی ایران دیده می شود البته در سال های اخیر تعدادی از آن ها در اطراف باغ های شهریار دیده شده اند. این پرنده را که در جهان از گستردگی بیشتری برخوردار است می توان در کمربند آلپاید، بخش های زیادی از اندونزی و جزایر اقیانوس آرام دید. جغد سفید در مناطق باز با درختان پراکنده یعنی مناطق نیمه بیابانی، حاشیه جنگل ها و اغلب نزدیک محل سکونت انسان ها زندگی می کنند و معمولا در ساختمان های روستایی، برج ها و خرابه ها زاد ولد می کنند.
جغد سفید هم به صورت انفرادی و هم به صورت جفت زندگی می کند. پرنده نر معمولا یک همسر انتخاب می کند. پرنده ماده در ماه های فروردین و اردیبهشت حدود 2 تا 7 تخم می گذارد. پرنده نر و ماده هر دو از تخم ها مراقبت می کند. پرنده ماده بین 29 تا 34 روز روی تخم ها می خوابد و پرنده نر در این مدت برای او غذا تهیه می کند. این گونه در یک سالگی به بلوغ می رسند و تولید مثل نیز در بین این جغدها سالی یک بار اتفاق می افتد.
جغد انبار معمولا شب ها به شکار می روند. آن ها بیشتر از جوندگان کوچک تغذیه می کنند و گاهی پرندگان کوچک را نیز شکار می کنند.
 

 

جغد تالابیجغد تالابی
جغد تلابی، گونه ایی از جغدها است که جغد گوش کوتاه نیز نامیده می شود. پرهای بدن این پرنده زرد مایل به قهوه ایی کم رنگ با سطح شکمی راه راه است. گوش پرهای آن کوتاه می باشد. بال های نسبتا دراز با راه راه های افقی دارد که در قسمت زیر آن ها و در ناحیه خم بال لکه ایی بزرگ و تیره رنگ دیده می شود. بالای تنه جغد تالابی رگه های طولی سیاه با زمینه نخودی وجود دارد و زیر بدنش نیز با لکه های سیاه باریک تر از آن منقش شده است. طول جغد تالابی 38 سانتی متر می باشد.
جغد تالابی از گونه جغدهای بومی ایران است که در فصل زمستان در شمال ایران به تعداد فروانی وجود دارد، اما در جنوب و سواحل جنوبی ایران تعداد کمتری از آن ها دیده می شود.همچنین این پرنده در جمهوری آذربایجان، پاکستان، آمریکای شمالی، اروپا، ترکیه، کانادا و آمریکای جنوبی زندگی می کنند. آن ها به زندگی در مناطق باز کناری تالاب ها، تپه های ماسه ایی، مرغزارها و در میان پوشش گیاهی مجاور گنداب ها علاقمندند. آن ها لانه های خود را در لابه لای پوشش های گیاهی کنار باتلاق ها می سازند.
جغد تالابی از راه شکار پستانداران کوچک، پرندگان، خزندگان، دوزیستان، ماهیها، حشرات و خرچنگ ها تغذیه می کند.
 

 

جغد جنگلیجغد جنگلی
جغد جنگلی از دیگر تیره های جغدها است که دارای بدن کوتاه و پهن می باشد. این نوع از جغد فاقد گوش است و دارای سر بزرگ، چشم های سیاه و صورتی قهوه ایی مایل به خاکستری می باشد. قسمت شکمی این پرنده قهوه ایی کم رنگ مایل به نخودی با رگه های پهن و تیره می باشد و پشت آن نیز به دو رنگ قهوه ایی یا خاکستری است. اندازه جغد جنگلی 37 سانتی متر می باشد.
جغد جنگلی از پرندگان بومی ایران است که در مناطق جنوبی دریای خزر، شمال غرب و غرب مرکزی به تعداد زیادی وجود دارد. این پرنده در جنگل های قدیمی، پارک ها، باغ های بزرگ و حتی شهرها زندگی می کنند. آن ها لانه خود را در شکاف تنه درختان و یا لانه های متروک پرندگان بزرگ می سازند.
جغد جنگلی غذای خود را معمولا از شکار جوندگان تامین می کند. این نوع، توان شکار جغدهای کوچک تر را نیز دارد.

 

 

 

جغد کوچکجغد كوچك
جغد کوچک، کوچک ترین گونه موجود در ایران است. این جغد دارای سر بزرگ، صورتی پهن، چشم هایی درشت، تارکی صاف، پاهایی بلند و منقاری قلابی شکل می باشد. پرهای پشت ابن پرنده، قهوه ایی پررنگ با لکه ها و راه راه های عرضی سفید است. قسمت شکمش نیز سفید رنگ با رگه های پهن قهوه ایی پررنگ است. زیر شکم جغد کوچک، لکه های بزرگ تیره به صورت راه راه طولی دیده می شود. به دلیل داشتن سر و صورت تخت و چشم های زرد با حاشیه سفید، خشمگین و عصبانی دیده می شود. اندازه جغد کوچک 21 سانتی متر است.
جغد کوچک از جمله پرندگان بومی ایران است که بیشتر در خرابه ها، کشتزارهای وسیع، زمین های بایر و سنگلاخی و شکاف درختان زندگی می کند. این پرنده لانه خود را در شکاف های ایجاد شده در زمین، دیوارها یا شکاف درختان می سازد. با این حال محل سکونت این گونه، متغیر می باشد. علاوه بر ایران، جغد کوچک را می توان در ناحیه های گرم اروپا، آسیا، کره و آفریقای شمالی دید.
پرنده ماده بین 3 تا 5 تخم می گذارد. پرنده ماده و نر هر دو از تخم ها و جوجه ها مراقبت می کنند. پرنده ماده به مدت 28 تا 29 روز روی تخم ها می خوابد و پرنده نر غذای آن را تامین می کند. بعد از این که جوجه ها متولد شدند هردو، جوجه را تغذیه می کنند. جوجه ها پس از گذشت 4 هفته آمادگی پرواز را دارند.
جغد کوچک، غذای خود را از شکار حشرات، جوندگان کوچک و گاهی پرندگان کوچک تامین می کند. معمولا در طول روز فعالیت دارد.
 

 

جغد کوچک جنوبیجغد كوچك جنوبی
جغد کوچک جنوبی که جغد کوچک خالدار نیز گفته می شود از لحاظ شکل ظاهری و رنگ کلی بدن شبیه جغد کوچک است. این پرنده 21 سانتی متر طول دارد. بالای بدنش خاکستری مایل به قهوه ایی البته تیره تر از جغد کوچک با خال های سفید کوچک است. رنگ پرهای صورت این پرنده دودی با لکه های سفید در بالا و پایین چشم ها می باشد. چشمانی درشت، زرد رنگ با مردمک سیاه دارد و پرهای اطراف چشمانش به رنگ سفید چرکی است. در تارک و پس سر خال های سفید ریزی وجود دارد که این خال ها در جغد کوچک درشت می باشد. نیم طوق سفید و نامشخصی در پس گردن دارد که شبیه جغد کوچک است. از نظر رفتاری و تولید صدا نیز به جغد کوچک شباهت دارد. به طور کلی جغد خالدار کمی از جغد کوچک، کوچک تر و رنگ پرهایش تیره تر است.
جغد کوچک جنوبی از دیگر جغدهای بومی ایران است که در مناطق جنوبی تا جنوب شرقی ایران پراکندگی زیادی دارد. این جغد هرچند همانند جغد کوچک در خرابه ها، کشتزارهای وسیع، زمین های بایر و سنگلاخی و شکاف درختان زندگی می کند ولی به زندگی در باغ ها بیشتر علاقمند است. لانه خود را در تنه درخت ها، شکاف صخره ها و دره ها می سازد.
جغد کوچک خالدار شب ها با پرواز آرام و بی صدا به شکار می پردازد و غذای خود را از راه شکار جوندگان، دوزیستان و حشرات تامین می کند. گاهی این پرنده در روز نیز شکار می کند.

 

شاه بوفشاه بوف
شاه بوف، پرنده ایی است از خانواده جغدها. شاه بوف با اندازه ایی حدود 66 تا 70 سانتی متر، به عنوان بزرگ ترین گونه جغد ها شناخته می شود. این پرنده دارای گوش پرهای مشخص، با چشم هایی درشت نارنجی رنگ و رنگ پرهای سینه زرد مایل به قهوه ایی با رگه های پهن، سطح پشتی زرد مایل به قهوه ایی با لکه های قهوه ایی پر رنگ است.
شاه بوف، از پرندگان منحصر به فرد بومی ایران است که به تعداد زیاد در ایران یافت می شود. این گونه از جغدها می توانند در مناطق مختلفی نظیر: مناطق جنگلی، بیابان های گرم، کوهستان ها و کنار رودخانه ها زندگی کنند. آن ها همچنین در زمین های باز که دارای درختان کم هستند مثل علفزارها دیده شده اند. اما شاه بوف ها ترجیح می دهند لانه خود را در مناطق صخره ایی بسازنند. آن ها به طور کلی لانه های خود را در مناطقی که دارای ذخایر غذایی کافی باشند، می سازنند.
شاه بوف ها، پرندگان تک زی هستند. آن ها هیچ وقت حاضر به ترک قلمرو خود نیستند مگر این که با کمبود غذایی مواجه شوند. این گونه از جغدها، از قلمرو خود در مقابل سایر جغدها دفاع می کند.
شاه بوف ها نیز همانند دیگر جغدها فعالیت خود را شب ها آغاز می کنند و شب هنگام به شکار می پردازند. آن ها غذای خود را در هوا و یا روی زمین شکار می کنند. این پرنده از جانداران گوناگونی نظیر: موش، ول، سوسک، پستانداران بزرگ، پرندگانی چون کلاغ، مرغابی و حتی سایر جغدها تغذیه می کند و اغلب در مکان های باز و وسیع به دنبال صید می باشد تا در جنگل ها.
 

 

جغد ماهی خوارجغد ماهی خوار
جغد ماهی خوار با اندازه ایی حدود 53 سانتی متر جزو بزرگ ترین و قدرتمند ترین گونه جغدها است. گوش پرهای این پرنده، بر عکس گوش پرهای شاه بوف و جغد شاخدار، افقی است. پرو بال این جغد شل و به رنگ قهوه ایی می باشد. در قسمت پشت جغد ماهی خوار رگه هایی مشخص به رنگ سیاه وجود دارد که نقش و نگار نخودی رنگ به آن داده است. سطح شکم و سینه آن نخودی رنگ با رگه های ظریف قهوه ایی تیره می باشد. گلویی سفید دارد و صورتش به رنگ قهوه ایی است. چشم های درشت پرنده به رنگ زرد است و پاهایی بدون پر و زرد رنگ دارد. پرنده ماده کمی از پرنده نر بزرگ تر می باشد.
جغد ماهی خوار از جغدهای نادر و خاص بومی ایران است که در نزدیکی آب، سواحل دریا، جنگل های پست کنار رودخانه و جویبارها زندگی می کند. آن ها لانه های خود را در میان سنگ ها، سوراخ درختان و لانه های متروک پرندگان شکاری بزرگ می سازند. این گونه از جغدها را به ندرت می توان دید. گزارش شده که در اطراف بندرعباس و جنوب غربی سواحل خلیج فارس دیده شده است.
جغد ماهی خوار، غذای خود را از راه شکار ماهی ها تامین می کند ولی گاهی خزندگانی نظیر مارها، قورباغه ها و حتی حشرات بزرگ را نیز شکار می کند.
 

 

مرغ حقمرغ حق
مرغ حق کوچک ترین گونه جغد ایران است که حدود 19 سانتی متر طول دارد و کمی از کبوتر بزرگ تر است. در ایران مرغ حق به نام های: شب آهنگ، مرغ شباهنگ، شب آویز، دشت ماله، بیل باقلی، چوک، هوگویک، چوکک و مرغ حق گو شناخته می شود. مرغ حق دارای سری نسبتا بزرگ، گوش پرهای کوچک به رنگ قهوه ایی خاکستری، صورتی کم رنگ تر و حاشیه تیره در اطراف چشم های زرد رنگ است. پر و با این پرنده خال های سفید نخودی دارد. پرنده ماده دارای جثه بزرگ تر از پرنده نر است.
مرغ حق در ایران از پراکندگی زیادی برخوردار است و تعداد زیادی از آن ها را می توان در منطقه شکار ممنوع شاسکوه و اسفدن در شمال شرق استان خراسان جنوبی و استان های شمالی دید. این نوع از جغدها که در درخت های مجاور مناطق مسکونی، باغ ها، باغچه ها و ساختمان های قدیمی زندگی می کنند بیشتر به زندگی در درختان کهنه و قدیمی علاقه دارند و لانه خود را در بر روی لانه های متروک پرندگان دیگر می سازند.
مرغ های شباهنگ، نیز مانند دیگر همنوعان خود تک همسر هستند و سالی یک بار اقدام به تولید مثل می کنند. فصل تولید مثل آن در اواخر ازمستان می باشد و معمولا پرنده ماده بین 3 تا 6 تخم می گذارد. پرنده نر و ماده هردو از تخم ها و جوجه ها مراقبت می کنند. زمانی که پرنده ماده روی تخم ها می خوابد پرنده نر وظیفه تهیه غذا را به عهده می گیرد.
شب آویزها دارای قدرت شنوایی بسیار قوی هستند، آن ها قادرند صدای طعمه خود را در فاصله های زیاد تشخیص بدهند. این پرندگان شب ها به شکار می روند و منبع غذایی گسترده ایی دارند، آن ها برای تامین غذای خود به شکار انواع حشرات برگ، کرم خاکی، دوزیستان، خزندگان، پستانداران و جوندگان کوچک نظیر انواع موش ها، ماهی و انواع پرندگان کوچک مثل خفاش ها می پردازند.
 

 

  • شاهینشاهین

شاهین پرنده ایی است شکاری و سیاه چشم از تیره بازها. شاهین سانان یا عقاب سانان راسته ایی از پرندگان شکار روز نظیر: شاهین ها، عقاب ها و کرکس ها را شامل می شوند که سه تیره شاهینیان، عقاب ماهیگیریان و تیره قوشیان نیز در این راسته قرار می گیرنند.
شاهین از پرندگان جسور شکاری است که با وجود داشتن جثه ایی کوچک از قوش به عقاب و قوش، به این پرندگان حمله می کند. این پرنده دارای چشمانی بزرگ با قدرت بینایی قوی و قرنیه ای سیاه رنگ است. کارشناسان، شعاع دید این پرنده را بدون گردش گردن حدود 220 درجه ذکر کرده اند. رنگ پرهای این شکارچی روزگرد زرد رنگ مایل به خاکستری می باشد. زیرگلو و زیر شکم آن قهوه ایی با خال های تیره است. شاهین ها به دلیل داشتن 15 مهره گردنی قادر به چرخاندن 180 درجه گردن خود هستند. پرنده ماده شاهین کمی بزرگ تر از پرنده نر می باشد.
گونه های مختلفی از شاهین ها در کوه های ایران وجود دارد. آن ها لانه های خود را بیشتر در کوهستان های بلند، دور افتاده، غارهای مشرف به پرتگاه ها و صخره های بلند می سازند و برای تخم گذاری از شکاف های صخره ای کوهستانی استفاده می کنند.
شاهین ها برای شکار طعمه های خود با سرعت و قدرت زیاد به سمت پایین شیرجه می زنند و پس از شکار طعمه آن را با یک پا و چنگال های بلند کرده به آشیانه خود می برند. آن ها از شکار حیوانات کوچک، دوزیستان، حشرات و پرندگان تغذیه می کنند.
 

 

بالابانبالابان
بالابان، از بزرگ ترین انواع شاهین ها است که در ایران نام هایی نظیر: چرخ، چرغ و صقر دارد. بیشتر پرنده های خانواده شاهین هم شکل هم هستند و تنها تفاوتشان، تفاوت در رنگ پرهایشان نی باشد این پرنده های شکاری دارای بال هایی پهن، منقارهایی خمیده و چنگال هایی قوی است. رنگ سطح پشتی و بال های بالابان ها قهوه ایی خاکی است که حاشیه پرهای آن نخودی رنگ می باشد. سر و پس گردن این پرنده ها سفید رنگ با رگه های قهوه ایی پرنگ است. دم آن ها نیز قهوه ایی پررنگ با خط های سفید عرضی می باشد.
معمولا اندازه بالابان ها 47 تا 55 سانتی متر است و دارای بدنی کاملا آماده برای شکار به ویژه شکار جوندگان متوسط جثه نظیر سنجاب زمینی است. زمان تخم گذاری این پرندگان در ماه های اردیبهشت تا تیر می باشد. معمولا 3 تا 5 تخم می گذارند و حدود 28 تا 30 روز روی تخم می خوابند. زمان بلوغ جوجه ها هم 40 تا 45 روز است.
بالابان ها در استپ های کم درخت، کوهپایه ها، کوهستان ها و نواحی نیمه بیابانی زندگی می کنند. این پرندگان لانه های خود را در شکاف صخره ها و یا روی درخت ها می سازند. البته گاهی هم از لانه قدیمی پرندگان دیگر استفاده می کنند. بالابان غذای خود را از طریق شکار جانورانی نظیر: موش ها، سنجاب ها، راسوها، خرگوش موشی و پرندگانی چون: اردک، کبک و تیهو تامین می کنند. این نوع شاهین، پرنده هایی بسیار جسور و درنده خو هستند، در بعضی مواقع به حیوانات بزرگ تر از خود نیز حمله می کنند.
صیادان بالابان ها را به پنج نوع تقسیم می کنند که عبارتند از: خاکستری، سرخ، زرد، سفید و سیاه، که از بین این ها گونه های سیاه و سفید جسور، جنگنده و نادر می باشد.
 

 

بحریبحری
بحری، پرنده ایی شکاری از راسته شاهین سانان است. شاهین بحری با اندازه ایی حدود 40 تا 50 سانتی متر تقریبا هم اندازه کلاغ است. این پرنده دارای دمی نسبتا کوتاه، بال هایی دراز و نوک تیز، روتنه ایی خاکستری تیره و زیر تنه سفید با رگه های عرضی سیاه تا زیر دم ، سینه ایی سفید نخودی و رگه های طولی فشرده می باشد. همچنین پرنده بالغ دارای سبیل گرد قهوه ایی تیره است.
بحری از پرندگان ایرانی است که به ویژه در فصل زمستان به تعداد زیادی از آن ها را می توان دید. این پرنده در مناطق کوهستانی، جنگل ها، صخره ها، در حاشیه تالاب ها زندگی می کند. بحری لانه خود را در میان درختان می سازد و در بعضی مواقع از لانه های قدیمی روی درختان استفاده می کند. علاوه بر ایران این گونه از شاهین در غرب آسیا، شمال آفریقا و مناطق همسایه آن ها در اروپا زندگی می کند.
شاهین بحری شکارچی قهاری است که به محض دیدن طعمه از ارتفاع بلند، با بال های تقریبا بسته و با سرعتی بسیار زیاد به سمت طعمه فرود می آید. منبع غذایی بحری را بیشتر پرندگان و پستانداران کوچک تشکیل می دهد
 

 

دلیجهدلیجه
دلیجه پرنده ایی شکاری از راسته شاهین سانان است. اندازه این پرنده حدود 32 تا 38 سانتی متر می باشد. دلیجه دارای بدنی باریک، دمی بلند است که در انتها لبه دم صاف و اندکی گرد است. پرنده نر و ماده در ظاهر تفاوت های اندکی باهم دارند. به طوری که سر و دم پرنده نر خاکستری و روی تنه آن قهوه ایی بلوطی با نقطه های سیاه می باشد و در پرنده ماده شاهپرهای بالی سیاهی وجود دارد و زیر گلوی پرنده ماده اندکی روشن تر می باشد.
دلیجه از پرندگان بومی ایران است که به تعداد فراوان در ایران به ویژه در هفتاد قله در استان مرکزی یافت می شود. این پرنده همه جا زیست است یعنی در مناطق باز، درخت زار، حاشیه ی تالاب ها، روی تیرهای برق، صخره ها و در نزدیکی شهرها و روستا زندگی می کند. همچنین در علف زارها، سواحل، کشت زارها و فضاهای باز جنگل ها دیده می شود. لانه های آن ها هیچ گونه ساختاری ندارد و ترجیح می دهند از لانه های متروک کلاغ ها و زاغ ها، یا روی صخره های بلند، ساختمان ها و گاهی شکاف درخت ها را به عنوان لانه خود استفاده کنند.
دلیجه ها در فصل اردیبهشت تولید مثل می کنند و معمولا حدود سه تا پنج تخم می گذارند. آن ها تک همسر هستند. بعد از تخم گذاری هردو پرنده نر و ماده بر روی تخم می خوابند و هر دو از تخم ها و جوجه ها مراقبت می کنند. جوجه ها بعد از تولد، به مدت یک ماه در آشیانه می مانند و در یک سالگی نیز به بلوغ می رسند.
دلیجه ها در روز به شکار می روند، آن ها قادرند قبل از فرود آمدن بر سر طعمه به مدت چند ثانیه، در هوا و بالای سر طعمه اقدام به بال زدن در یکجا بمانند تا در فرصت مناسب طعمه را شکار کنند. آن ها غذای خود را از راه شکار پستانداران و جوندگان کوچک، مارمولک ها، نرم تنان، قورباغه ها یا حشرات بزرگ تامین می کنند. گاهی اتفاق افتاده پرنده های کوچکی نظیر: کبوتر، قمری و گنجشکان را در حال پرواز شکار کنند.


 

دلیجه کوچکدلیجه كوچك
دلیجه کوچک با نام علمی شاهین نائومان از تیره شاهین سانان است. دلیجه کوچک شبیه دلیچه است اما بال ها و دم این پرنده کوچک تر و رنگ پرهایش روشن تر از دلیجه می باشد. اندازه آن 27 تا 33 سانتی متر است. پرنده نر و ماده با هم تفاوت هایی دارد. سطح پشتی پرنده نر به رنگ بلوطی است و رنگ خال ها و لکه های سر و دم آن ها آبی تر است. پرنده ماده این پرنده شبیه پرنده ماده دلیجه می باشد. این گونه، بر عکس دلیجه به ندرت می تواند درجا بال زنی کند، اما قادر است با بال باز پرواز کند.
دلیجه کوچک، از دیگر پرندگان بومی ایران است که به ویژه در تابستان بر تعداد آن ها افزوده می شود، تعداد آن ها در بندر ترکمن بسیار زیاد است و در مناطقی نظیر: رستم آباد در گیلان، فارس و در باغ های شهریار نیز دیده شده اند. این پرنده در باغ های قدیمی و دره های سنگی زندگی می کند. این گونه نیز عادت به ساخت لانه ندارد و ترجیح می دهد به صورت گروهی سوراخ های دیوارها و شکاف صخره ها را به عنوان لانه خود انتخاب کند.
دلیجه های کوچک در فصل تولید مثل، حدود 3 تا 6 تخم می گذارند و هر دو پرنده نر و ماده از تخم ها و جوجه ها مراقبت می کنند.
غذای اصلی دلیجه های کوچک حشرات در حال پرواز هستند، ولی آن ها از پرندگان، خزندگان و جوندگان کوچک نظیر: قناری، سهره، موش ها و سنجاب های درختی نیز تغذیه می کنند.
 

 

سارگپه پابلندسارگپه پابلند
سارگپه پابلند، پرنده ایی شکاری از راسته شاهین سانان و تیره عقابیان است. اندازه این پرنده 60 تا 66 سانتی متر می باشد. رنگ پر و بال های آن بسیار متنوع می باشد. این پرنده دارای رنگ قهوه ایی کم رنگ تا بلوطی خرمایی و سیاه در پر و بال ها، دمی سفید تا کرمی و فاقد نوار انتهایی و دم بال هایی بلند با دو لکه سیاه در زیر بال ها می باشد.
سارگپه پابلند از پرندگان بومی ایران است که به تعداد فراوانی در ایران زندگی می کنند، این پرنده را می توان در پارک ملی بافت و پناهگاه ملی حیات وحش شیر احمد در سبزوار مشاهده کرد. این گونه از سارگپه در دشت های وسیع، نواحی نیمه بیابانی، کوهستان ها و مناطق بی درخت زندگی می کنند و اغلب لانه های خود را روی زمین و گاهی روی تک درخت ها می سازد.
سارگپه های پابلند از جانوران جونده کوچک، مار، مارمولک ها، پرندگان کوچک و حشرات بزرگ تغذیه می کنند. آن ها به هنگام شکار، با بال باز و یا درجا پرواز می کنند و در فرصت مناسب بر سر طعمه فرود می آیند.
 

 

 

 

سارگپه پرپاسارگپه پرپا
سارگپه پرپا پرنده ایی از راسته شاهین سانان و از تیره عقابیان است. این پرنده دارای پاهای دراز و باریک، دم سفید با نوار انتهایی پهن و تیره، سطح شکم و زیربال های سفید، شکم و ران هایی به رنگ قهوه ایی تیره می باشد. رنگ سفید پرهای سینه معمولا متمایل به نخودی کم رنگ است. رنگ پرهای سرش اغلب سفید رنگ و روی ابرو و زیر گلو معمولا قهوه ایی رنگ می باشد. رنگ چشم های سارگپه پرپا، قهوه ایی یا عسلی رنگ و پاهایش زرد رنگ و رنگ منقارش نیز سیاه می باشد. اندازه این پرنده حدود 50 تا 60 سانتی متر است.
سارگپه های پرپا در اروپا، آمریکا و آسیا زندگی می کند و در ایران در ترکمن صحرا و نواحی جنوب شرقی و جنوبی دریای خزر زندگی می کنند. این پرندگان در اراضی بایر و شن زار، کوهستان ها و گاهی نیز در مناطق باتلاقی و مرداب ها زندگی می کنند. معمولا آن ها زندگی در مناطق وسیع را که دارای دید وسیع هستند را ترجیح می دهند و برای لانه سازی به نواحی بلند و صخره ها می روند و از مناطق جنگلی دوری می کنند. چنانچه نتوانستند مناطق وسیع پیدا کنند ناگزیر به لانه سازی در نواحی کم ارتفاع و گاهی روی درختان هستند. سارگپه های پرپا در فصل تولید مثل حدود چهار تخم می گذارند ولی چنانچه شرایط زیستی مناسب تر باشد ممکن است بیش از چهار تخم بگذارند.
سارگپه پرپا، از پستانداران کوچک، جوندگان کوچک، حشرات و گاهی از پرندگان تغذیه می کند. آن ها به هنگام شکار در ارتفاع کم پرواز می کنند و با دیدن طعمه در جا بال می زنند و در فرصت مناسب به سمت طعمه فرود می آیند.
 

 

سنقر تالابیسنقر تالابی
سنقر تالابی، پرنده ایی شکاری و نیمه مهاجر از تیره عقاب ها است. این پرنده دارای بال های پهن تا اندازه ایی گرد و طولی حدود 48 تا 55 سانتی متر می باشد. پرندگان ماده و نر با هم تفاوت هایی دارند. پرنده ماده بزرگ تر از از نر است و رنگ بدنش قهوه ایی تیره و سر، گردن و پیشانی همراه با خال های سینه، زرد مایل به سفید است. دمگاه پرنده ماده برعکس پرنده نر سفید نیست. رنگ بدن و بال های پرنده نر از رنگ آبی مایل به خاکستری، قهوه ایی و سفید تشکیل شده است و بدن آن به طور کلی قهوه ایی روشن است که نقطه های قهوایی تیره در آن دیده می شود. زیر دم نیز کرم روشن است. مهم ترین مشخصه آن پرواز در ارتفاع پایین و بالا نگه داشتن بال ها به هنگام پرواز است.
رنگ پرهای جوجه های سنقر تالابی، قهوه ایی شکلاتی پر رنگ است. بالای سر و گلویش نیز به رنگ کرم روشن می باشد.
سنقر تالابی در ایران فراوان است و بیشتر در مناطق تالابی، نیزارها و دریاچه های پوشیده از نیزارهای انبوه زندگی می کند. آن ها لانه خود را در نیزارهای انبوه درون آب می سازند.
سنقر تالابی، غذای خود را از شکار بیشتر پرندگان و پستانداران کوچک جثه تامین می کنند.
 

 

سنقر خاکستریسنقر خاكستری
سنقر خاکستری که به نام قوش غارتگر نیز شناخته می شود از راسته شاهین سانان و از تیره عقابیان است. اندازه این پرنده 41 تا 52 سانتی متر می باشد و پرنده ماده از پرنده نر بزرگ تر است. از نظر ظاهری نیز پرنده نر و پرنده ماده متفاوت هستند. رنگ پرهای پرنده نر به رنگ خاکستری کم رنگ با دمگاه سفید، شکم و زیر دم سفید مایل به خاکستری و بال های باریک می باشد. پرنده ماده نیز به رنگ قهوه ایی تیره با دمگاه سفید است که روی دمش نوارهای سیاه عرضی وجود دارد. بال ها و دم پرنده های ماده کمی پهن تر است و بر روی سطح شکمشان نوارهای عمودی به رنگ نخودی دیده می شود.
سنقر خاکستری در آمریکای شمالی و شمال اوراسیا از جمله ایران زندگی می کند. در فصل زمستان تعداد زیادی از این پرندگان را می توان در بیشتر مناطق ایران به جز جنوب شرق ایران دید. آن ها در مناطق تالابی- نیزارها، استپ های چمنزار و سواحل به سر می برند و لانه های خود را روی زمین، علفزارها یا زمین های کشاورزی و باتلاق ها می سازند.
سنقرهای خاکستری آن دسته از پرندگانی هستند که هم به صورت انفرادی و هم در اجتماعات کوچک زندگی می کنند. آن ها در فصل تولید مثل بسیار قلمرو طلب می شوند و در صورت نزدیک شدن هر موجودی به لانه شان حمله می کنند. معمولا در فصل جفت گیری پرنده نر با دو یا سه ماده جفت گیری می کند. لانه هر کدام از جفت ها جداگانه است. پرنده ماده چهار یا پنج تخم می گذارد و حدود 29 تا 32 روز روی تخم ها می خوابد. هنگامی که جوجه ها از تخم بیرون آمدن به مدت 29 تا 39 روز در لانه باقی می مانند. معمولا پرنده ماده روی تخم ها می خوابد و پرنده نر غذای پرنده ماده را تهیه می کند. رساندن غذا به طور مستقیم انجام نمی شود بلکه پرنده نر آن را در حین پرواز به نزدیکی لانه می اندازد و اگر پرنده ماده در لانه نباشد آن را داخل لانه می اندازد.
سنقرهای خاکستری برحسب منطقه زیست شان از تنوع غذایی برخوردار هستند. آن ها غذاهای خود را از طریق شکار پستانداران کوچک به ویژه موش ها، حشرات بزرگ مانند ملخ، خزندگانی مثل مارمولک ها و پرندگان کوچک تامین می کنند. آن ها برای پیدا کردن طعمه های خود در ارتفاع کم و به صورت شناور پرواز می کنند و به محض دین طعمه با جهشی سریع آن را شکار می کنند.
 

 

شاهین دودیشاهین دودی
شاهین دودی از گونه های کمیاب شاهین ها است که دارای اندازه ایی به طول 32 تا 38 سانتی متر می باشد. این پرنده یا به رنگ کاملا خاکستری با نوک بال هایی به رنگ سیاه و یا به رنگ سیاه با بال های بزرگ دیده می شود. پر مرکزی دم، بلندتر از بقیه قسمت های دم می باشد. رنگ پرهای پرنده ماده تیره تر است که با تضاد رنگ کمتر، زیر تنه ی زرد قهوه ایی و خال های کمرنگی در بالای سینه وجود دارد. بال های این پرنده در حالت نشسته از نوک دم بزرگ تر دیده می شود.
شاهین دودی که از نظر وضعیت بقا جزو گونه های در نزدیکی تهدید به شمار می رود به صورت پراکنده در ایران زندگی می کند. این پرنده در جزیره قشم تولید مثل می کند. بهترین مکانی زیستی این گونه از شاهین ها، جزایر درون دریا و صخره های بیابان زندگی می کند. آن ها لانه خود را در سوراخ سنگ ها یا در حاشیه ی آب در سنگ های مرجانی می سازنند و کمتر پیش آمده لانه خود را زیر بوته ها بسازند. به طوری کلی شاهین دودی را می توان از آفریقا تا جنوب خلیج فارس در ایران مشاهده کرد.
 

 

 

عقاب دو برادرعقاب دوبرادر
عقاب دو برادر، از گونه های پرندگان بزرگ شکاری است که در راسته شاهین سانان قرار دارد. اندازه عقاب دو برادر 65 تا 75 سانتی متر است. این پرنده دارای سطح پشتی به رنگ قهوه ایی پررنگ، پس گردنی کمر رنگ، لکه سفید بزرگ بر روی پشت با نوک بال هایی تقریبا سیاه می باشد. دم آن نسبتا دراز با شش نوار عرضی کمرنگ و یک نوار انتهایی پهن و تیره است. پرنده بالغ عقاب دو برادر را می توان در حین پرواز به وسیله سطح شکم براق یا کرم رنگ با رگه ها و بال های دراز، باریک و تیره رنگش تشخیص داد. پرنده نابالغ نیز به سبب داشتن سر اخرایی رنگ، سطح شکم قهوه ایی مایل به خرمایی با رگه های پررنگ و دمی با نوارهای نزدیک به هم قابل تشخیص است.
عقاب دوبرادر، از پرندگان بومی است که بیشتر در مناطق کوهستانی و بیابان ها زندگی می کند و لانه خود را بر روی صخره هایی با شیب تند و گاهی روی درختان می سازد. در فصل تولید مثل، پرنده ماده حدود 1 تا 3 تخم می گذارد و هر دو پرنده نر و ماده از تخم ها و جوجه ها مراقبت می کنند. آن ها در زمستان به دشت و بیابان کوچ می کنند. این پرنده در ایران جزو پرندگان تحت حفاظت به شمار می رود. علاوه بر ایران، عقاب دو برادر را می توان در شمال و جنوب بیابان صحرای آفریقا، جنوب اروپا و مناطقی مانند اندونزی و هندوستان مشاهده کرد.
عقاب دو برادر پرنده ایی مهاجم و شکاری است و اغلب غذای خود را از راه شکار پستانداران بزرگ نظیر خرگوش و پرندگان تامین می کند. این پرنده در پرواز فوق العاده سریع است و مانند شاهین به یکباره بر سر طعمه فرود می آید.
 

 

عقاب طلاییعقاب طلایی
عقاب طلایی با اندازه ایی حدود 75 تا 88 سانتی متر، بزرگ ترین عقاب خشکی ایران به شمار می رود و به خانواده عقابیان و راسته شاهین سانان تعلق دارد. از آن جا که پرهای تاج، سر و پشت گردن این پرنده به رنگ طلایی و برنزی است، عقاب طلایی نامیده می شود. این پرنده دارای پرهایی به رنگ قهوه ایی تیره است که از دور به نظر سیاه می رسد. عقاب طلایی به هنگام پرواز بال های خود را هم سطح نگه می دارد و کمتر به بالا خم می کند. سرعت متوسط این پرنده را 50 کیلومتر در ساعت ثبت کرده اند که می تواند در زمان شیرجه این سرعت را به 320 کیلومتر در ساعت برساند. پرنده ماده این عقاب بزرگ تر از پرنده نر است.
عقاب طلایی از پرندگان بومی ایران است که در امتداد دو رشته کوه البرز، زاگرس و کویرهای مرکزی زندگی می کند. این پرنده در کوهستان های کم گل و گیاه و خشک، جنگل های کوهستانی و صخره های ساحلی به سر می برند. لانه های خود را بر روی درختان بلند یا لبه ی پرتگاه ها می سازد. عادت به ساختن چندین لانه دارد که به صورت چرخشی از آن ها استفاده می کند.
عقاب های طلایی تک همسر هستند و تا آخر عمر با همسر خود می مانند. آن ها در فصل تولید مثل اغلب 2 تخم می گذارند وهر دو پرنده نر و ماده از تخم ها و جوجه ها مراقبت می کنند. پرنده ماده حدود 45 روز روی تخم ها می خوابد و پرنده نر وظیفه تامین غذای ماده را به عهده دارد. البته گاهی نرها به جای ماده ها را روی تخم ها می خوابند و ماده ها به شکار می روند. آن ها در 4 تا 5 سالگی بالغ می شوند.
عقاب های طلایی شکارچیان قهاری هستند آن ها می توانند با استفاده از پاشنه ها و پنجه های قدرتمند خود طعمه هایی نظیر خرگوش، موش کوهی، سنجاب زمینی، حتی پستانداران بزرگ چون: روباه، گربه وحشی یا خانگی، بز کوهی و بچه آهوها را شکار کرده و از زمین بلند کنند. این پرندگان خارق العاده می توانند طعمه هایی تا وزن 8 کیلوگرم را حمل کنند. آن ها به متوسط روزانه 300 گرم گوشت می خورند. همچنین در صورت ناچاری، پرندگان را شکار می کنند.
عقاب طلایی و انواع عقاب ها جزو گونه های جانوری تحت حمایت سازمان حفاظت محیط زیست به شمار می رود و زنده گیری و نگهداری آن ها ممنوع می باشد.
 

 

عقاب ماهیگیرعقاب ماهیگیر
عقاب ماهیگیر از پرندگان شکاری ماهی خوار و روز گرد است که به خانواده عقابیان و راسته شاهین سانان تعلق دارد. طول بدن عقاب ماهیگیر حدود 50 تا 75 سانتی متر است. این پرنده دارای سطح پشتی تیره و سطح شکمی سفید خالص با نوار سینه ایی تیره می باشد. سر این عقاب سفید و نسبتا کاکلی با نوار پهن سیاه در ناحیه چشم است که این نوار تا سمت عقب و کنار گردن ادامه دارد. شانه ها و انتهای شاهپرهای اولیه سیاه است و در انتهای دمش نوار تیره رنگی دیده می شود. پرنده نر و پرنده ماده هم شکل اند.
عقاب ماهیگیر از گونه های بومی ایران است که در منطقه حفاظت شده گاندو در حوالی رودخانه سرباز واقع در انتهای گوشه جنوب شرق ایران، در سواحل دریای خزر، در سواحل جنوبی و جزایر خلیج فارس زندگی می کند. آن ها در مناطق نزدیک دریاچه ها، رودخانه های بزرگ، تالاب ها و سواحل دریا به سر می برند و اغلب لانه های خود را بر روی درختان، صخره های پرتگاهی، خرابه ها و گاهی نیز در زمین های شنی یا سنگلاخی می سازند.
غذای اصلی عقاب ماهیگیر، ماهی است و معمولاماهی هایی که حدود 150 تا 300 گرم وزن دارند را شکار می کنند. اما گاهی اتفاق افتاده که این عقاب جوندگان، خرگوش، دوزیستان، پرندگان کوچک و خزندگان را نیز شکار کند. این پرنده هنگام شکار، از از توانایی درجا بال زندن و سر خوردن در هوا استفاده می کند و به محض دیدن طعمه در موقعیت مناسب با پا به داخل آب شیرجه می زند و ماهی را با یک پا گرفته و از آب خارج می کند. در اغلب موارد برای استراحت، روی درخت های خشک، پایه های برق و صخره های نزدیک آب می نشیند.
 

 

لاچینلاچین
لاچین پرنده ایی شکاری از راسته شاهین سانان است. اندازه این پرنده 42 تا 52 سانتی متر می باشد. لاچین دارای بال های بلند و کشیده و اندکی کج، دمی نسبتا بلند، تارک و پس سر قرمز خاکی رنگ، نوار تیره پشت چشم است. روتنه این پرنده رگه خاکستری و روی دمش نوارهای مشخصی وجود دارد. سطح سفید بدون رگه های عرضی و پوشپرهای روی گوش می باشد. لاچین ها سر و گردنی باریک، چشمانی درشت مشکی، منقار و پاهای قوی و ناخن های داسی شکل دارند.
لاچین ها از پرندگان بومی ایران و در کوهستان های صخره ایی، پرتگاه ها و دشت های سنگلاخی و نیمه بیابانی زندگی می کنند. آن ها لانه خود را در صخره ها می سازند و گاهی نیز از لانه دیگر پرندگان استفاده می کنند. این پرنده ها در فصل تولید مثل به صورت گروهی زندگی می کنند و بعد از فصل زادآوری از هم پراکنده شده و در فاصله های دور از هم زندگی می کنند. علاوه بر ایران لاچین ها در آفریقا، غرب آسیا و جنوب شرقی اروپا به سر می برند.
نوع غذای لاچین ها بستگی به منطقه زیستی آن ها دارد. لاچین هایی که در جنوب ایران به سر می برند از پرندگان دریایی تغذیه می کنند و آن هایی که در سایر مناطق زندگی می کنند از تیهوها، کبوترها، برخی از جوندگان و خزندگان تغذیه می کنند. پرنده نر و پرنده ماده اغلب در شکار طعمه با هم همکاری می کنند. بدین گونه که پرنده ماده ابتدا به طعمه در حال پرواز ضربه ایی وارد می کند و بلافاصله پرنده نر با فاصله کمی در پشت سر طعمه فرود آمده و آن را می گیرد.
جمعیت لاچین ها در معرض خطر انقراض گزارش شده اند و در زمره پرندگان تحت حمایت به شمار می روند.
 

 

چکاوک کاکلیچكاوك كاكلی
چکاوک کاکلی پرنده ایی کوچک از تیره گنجشک سانان و از خانواده چکاوک ها است. طول این پرنده 17 سانتی متر است و علت نام گذاریش به چکاوک کاکلی وجود تاجی بلند بر بالای سرش است. این پرنده دارای دمی کوتاه، منقاری نسبتا بلند و اندکی خمیده و پاهایی نازک به رنگ خاکستری مایل به زرد می باشد. رنگ پرهایش کمرنگ تر از چکاوک آسمانی است و رنگ بدنش نخودی خاکستری یا کمی قهوه ایی یکدست با سینه ایی رگه رگه و شکم و زیر دمی سفید مایل به نخودی می باشد.
چکاوک کاکلی در علف زارهای هموار، بیابان های خشک، کنار جاده ها، کشت زاها و گاهی نیز نزدیک مناطق مسکونی زندگی می کنند. چکاوک های کاکلی در ایران به ویژه در مناطق بیابانی، بومی و زیاد هستند. البته آن ها را می توان در بیشتر نقاط آسیا، اروپا و آفریقا دید. آن ها لانه های خود را بیشتر بر روی زمین و زیر بوته می سازند و در جاهایی که سنگ ریزه وجود داشته باشد، دور لانه هایشان را سنگ ریزه های کوچک و بزرگ می چینند. چکاوک ها در سال 2 تا 3 تخم می گذارند. پرنده مادر 13 روز روی تخم می خوابد.
چکاوک های کاکلی از دانه ها، حشره ها و نرم تنان تغذیه می کنند.
 

 

چک چک دشتیچك چك دشتی
چک چک دشتی، پرنده ایی از راسته گنجشک سانان و از تیره مگس گیران است. این پرنده دارای جثه ایی پر و طولی 16 سانتی متری می باشد. پاها ومنقار آن بزرگ و دمش اندکی کوتاه است. دمگاه چک چک ها سفید رنگ و باریک است و اغلب نوار انتهایی دم، پهن تر و سیاه رنگ است.
چک چک های دشتی در استپ ها، جلگه های لم یزرع و یا دامنه های پست و برهنه کوهستانی زندگی می کنند و در فصل زمستان مناطق ماسه ایی را ترجیح می دهند. آن ها لانه های خود را در سوراه دیواره های کنار رودخانه یا دیوارها می سازند.
چکچک ها معمولا حشره خوار هستند.
 

 


 

 

چکچک کوهیچکچک کوهی
چکچک کوهی، پرنده ای کوچک از راسته گنجشک سانان است که به صورت نیمه مهاجر در اکثر مناطق ایران دیده می شود و در زمستان ها اغلب در غرب ایران و یا خوزستان به فراوانی یافت می شود. این پرنده نا آرام و فعال، دارای اندازه ای حدود ۱۴.۵ سانتی متر می باشد. ظاهر نر و ماده چکچک کوهی با هم متفاوت است. رنگ پرهای پشت چکچک نر در فصل تولید مثل، خاکستری مایل به آبی، ابروی پهن سفید، پوش پرهای گوش، بال های سیاه و سطح شکمی نخودی رنگ می باشد که البته در فصل پاییز رنگ پرهای پشتش قهوه ای رنگ می شود. اما رنگ پرهای پشت پرنده ماده چکچک کوهی دارای رنگ قهوه ای با سطح شکمی نخودی رنگ است. این پرنده لانه خود را در سوراخ ها و شکاف های توده های سنگ در صخره های کوهستانی و بیابانی و چراگاه های کوهستانی و یا لابه لای بوته ها، دشت های مرتفع باز و علفزارها می سازد.
به علت وجود تعداد زیادی از چکچک های کوهی نیاز به حفاظت نیست.

 

 


 جیجاق

 جی جاق
جی جاق یا بلوط خورک، از راسته گنجشگ سانان و خانواده کلاغان است که در جنگل های سوزنی برگ بلوط یا جنگل های مخلوط زندگی می کند. این پرنده، پرنده ای پر سروصدا و خجالتی است، به همین دلیل در جنگل های دوردست و در سوراخ درختان و لابه لای شاخ و برگ درختان حاشیه جنگل ها لانه می سازد و بیشتر در مناطق دور از درخت دیده می شود.
جی جاق با اندازه ای حدود ۳۴ سانتی متر دارای پرهایی به رنگ قهوه ای مایل به صورتی، دم سیاه، بال هایی با لکه ها مشخص و راه راه عرضی آبی و پوشپرهای سیاه، پرهای سیاه و سفید و چشم های آبی کم رنگ می باشد. سیبل سیاه و کاکل سیاه یا خط های سیاه از مشخصات دیگر این پرنده محسوب می شود.
جی جاق علاوه بر این که پرنده بومی ایران است، در اروپا، شمال آفریقا و آسیا نیز زندگی می کند.

 

 

 

دم جنبانکدم جنبانك
دم جنبانک یا دم بشکنک، پرنده ایی است از راسته گنجشک سانان. این پرنده دارای بدنی مخروطی شکل، نسبتا باریک و کوچک با دم دراز و منقاری کوتاه می باشد وپرهای رنگارنگ دارد. دم جنبانک ها از نظر شکل ظاهری و بعضی عادت ها نظیر: پروازموجی، خواندن در حال پرواز، راه رفتن، دویدن و روی زمین زندگی کردن، شبیه چکاوک ها هستند. نر و ماده از نظر ظاهری هم شکل اند.
دم جنبانک ها بیشتر در واحه ها و پشته های سرسبز، نخلستان ها، کنار رودخانه ها و مناطق سرسبز نزدیک روستاها ساکنند. در ایران در ارتفاعات سبلان، غرب و شمال نواحی مرکزی می توان آن ها را دید. آن ها به زندگی در بوته زارها، درخت زارها و مناطق کشاورزی علاقمندند. دم جنبانک ها لانه های خود را بر روی شاخه های درختی و یا بوته زارها و علفزارها می سازند. آن ها در ساخت لانه خود از خار و خاشاک، الیاف گیاهی و گاهی از شاخه های کوچک درختان و برگ های خشک استفاده می کنند.
دم جنبانک ها در اواخر فصل بهار و اعتدال بهاری جفت گیری و تخم گذاری می کنند و این روند تا اواخر پاییز ادامه دارد. معمولا 4 تا 6 تخم به رنگ سبز کم رنگ می گذارند و به مدت 18 تا 21 روز روی تخم ها می خوابند. جوجه آن ها معمولا 15 تا 20 روز به مراقبت پدر و مادر خود نیاز دارند.
دم جنبانک ها غذای خود را از شکار حشرات، عنکبوت ها، نرم تنان و نیز خوردن مواد گیاهی تامین می کنند.
 

 

سسک سر دودی

سسک سر دودی
سسک دودی پرنده ای پر سروصدا از راسته گنجشک سانان است. این پرنده در تابستان در بسیاری از مناطق نظیر: بیشه ها، بوته زارها و اطراف درخت گز، مناطق صخره ای، دره های محل عبور رودخانه و باغ ها زندگی می کند و در زمستان تعداد کمی از آن ها در سواحل جنوبی ایران دیده می شود.
پرنده نر و ماده سسک سردودی دارای رنگ های متفاوتی هستند. رنگ پرهای پرنده ماده سسک شنی و روشن تر از سایر انواع سسک ها بوته زی است. ولی پرنده نر دارای کاکال و گوشپرهای سیاه است، البته در قسمت های سر و پیشانی رنگ سیاه به رنگ خاکستری مایل به قهوی ای تبدیل می شود. بال های پرنده نر خاکستری تیره با رگه های شنی و سرشانه های سیاه دیده می شود. زیر تنه و گلوی آن صورتی روشن است که هرچه به دم نزدیک تر می شود سفید رنگ می شود. با این حال حلقه های دور چشم در هردو پرنده نر و ماده قرمز رنگ می باشد.

 

 

سلیم طلاییسلیم طلایی
سلیم طلایی، از دیگر انواع سلیم ها است و نسبت به انواع دیگر بزرگ تر می باشد. طول بدن این پرنده 28 سانتی متر است و دارای منقار و پاهای نسبتا کوچک و سیاه می باشد. سطح پشتش سیاه رنگ با خال های طلایی فراوان است. در بهار و تابستان، صورت، گلو، سینه و شکمش سیاه براق است که در امتداد بدن از پیشانی، کنار گردن، پهلوها تا نزدیک دم نواری سفید دیده می شود. این پرنده، اجتماعی است و در کنار دیگر سلیم ها و آبچلیک ها زندگی می کند.
سلیم طلایی در سواحل دریاها، خورها، مصب ها، اراضی شخم زده و کشتزارها سکونت دارد. در ایران در نواحی ساحلی دریای خزر و خلیج فارس زندگی می کند.
سلیم طلایی از مواد مختلف حیوانی و نیز بعضی مواد گیاهی تغذیه می کند.
 

 

 

 

سلیم کوچکسلیم كوچك
سلیم کوچک پرنده ایی است از راسته سلیم سانان. سلیم ها پرندگانی هستند که در کنار آب زندگی می کنند. آن ها دارای گردنی کوتاه و کلفت، چشم هایی درشت و منقاری کوتاه هستند. دور چشم های آن ها دارای نقش و نگارهای زیبایی است. بالهایشان تقریبا دراز و نوک تیز است. سلیم ها دارای گونه های مختلفی هستند که عبارتند از: سلیم کوچک، سلیم طوقی کوچک، سلیم شنی کوچک، سلیم شنی، سلیم سینه بلوطی، سلیم کوهی، سلیم طلایی آمریکایی، سلیم طلایی اروپایی، سلیم طلایی خاوری، سلیم طوقی، سلیم پا زرد، سلیم خاکستری.
سلیم کوچک، بدنی به طول 16 سانتی متر دارد و تقریبا به سلیم طوقی و سلیم طوقی کوچک شباهت دارد با این تفاوت که سلیم کوچک دارای بدنی نسبتا لاغرتر، پاهایی سیاه رنگ تر، نوار چشمی باریکتر، سطح پشتی کم رنگ تر و دو لکه تیره در طرفین و بالای سینه دارد. پرنده نر و ماده از نظر ظاهری کمی با هم متفاوت هستند، ابروی پرنده نر سفید و باریک است و در جلوی پیشانی اش نیز یک لکه سیاه وجود دارد ولی پرنده ماده در طرفین سینه اش لکه های قهوه ایی دارد و لکه سیاه روی پیشانی را ندارد.
سلیم کوچک از پرندگان بومی ایران است که بیشتر در سواحل دریاها و دریاچه های شور دیده می شود. آن ها در سواحل شنی، ریگ زارها و یا قسمت هایی که از ماسه و گل تشکیل شده اند، لانه می سازند.
سلیم کوچک از مواد مختلف حیوانی و نیز بعضی مواد گیاهی تغذیه می کند.
 

 

  • سنگ چشمسنگ چشم

سنگ چشم ها پرنده ایی از راسته گنجشک سانان است که «آلاگزنه» یا «مرغ قصاب» نیز نامیده می شود. پرنده های خانواده سنگ چشم ها دارای پر و بال هایی با طرح های مشخص می باشند. منقار آن ها شبیه قلاب است. آن ها پاهایی قوی و چنگال های تیزی دارند.
سنگ چشم ها به صورت تکی زندگی می کنند و بیشتر در جاهای بلند به انتظار شکار می نشینند. آن ها لانه های خود را روی بوته یا درخت می سازنند. پرنده نر و ماده شباهت های زیادی به هم دارند.
سنگ چشم ها پرندگانی شکاری هستند و غذای خود را از شکار حشرات، خزندگان، پرندگان و پستانداران تامین می کنند.
سنگ چشم ها دارای گونه های مختلفی هستند که عبارتند از: سنگ چشم پشت سرخ، سنگ چشم دم سرخ، سنگ چشم کله سرخ، سنگ چشم پیشانی سفید، سنگ چشم پشت بلوطی، سنگ چشم دمگاه حنایی، سنگ چشم خاکستری کوچک، سنگ چشم خاکستری بزرگ، سنگ چشم خاکستری چینی، سنگ چشم قهوه ایی، سنگ چشم برمه ایی، سنگ چشم کله گاوی، سنگ چشم آفریقایی معمولی، سنگ چشم سومالی، سنگ چشم تانزانیایی، سنگ چشم دم دراز آفریقایی، سنگ چشم خاکستری آفریقایی.
بعضی از این سنگ چشم ها در ایران زندگی نمی کنند و بعضی از آن ها بومی و یا نیمه مهاجرند. در اینجا به معرفی آن دسته از سنگ چشمانی که در ایران ساکنند می پردازیم.
 

 

سنگ چشم پشت بلوطیسنگ چشم پشت بلوطی
سنگ چشم پشت بلوطی، پرنده ایی از تیره سنگ چشمیان و از راسته گنجشک سانان است. این پرنده با جثه توپرش، 18 سانتی متر طول دارد. سنگ چشم پشت بلوطی دارای دمی دراز و سری بزرگ است. رنگ پرهای پشت این پرنده قرمز حنایی، دمگاه سفید خاکستری، زیر دم سفید و پهلوها سفید نخودی با اثری از رنگ بلوطی است. رنگ پرهای چانه و گلو سفید، رنگ منقار، پاها و بال ها سیاه می باشد که دارای نوار بالی پهن سفید و کناره ها و نوک دم سفید است. البته پیشانی و نوار چشمی پرنده نر سیاه و گردن و تارک آن نیز خاکستری است. پرنده جوان دارای پرهایی کم رنگ تر با دمگاهی قهو ایی و سینه و زیرتنه ایی بلوطی کمرنگ می باشد.
سنگ چشم پشت بلوطی، از پرندگان بومی ایران است که از پراکندگی زیادی در ایران برخوردار است. این پرنده در فضاهای باز با درخت ها و بوته های پراکنده، به ویژه زمین ها زراعی زندگی می کنند. آن ها لانه های خود را روی درخت یا بوته می سازنند.
سنگ چشم پشت بلوطی، از شکار حشرات بزرگ، پرندگان کوچک، جوندگان و مارمولک ها تغذیه می کند و همانند همنوعان دیگرش برای نگهداری و ذخیره شکارش آن ها را از تیغ ها و یا سیم خاردارها آویزان می کند.
 

 

سنگ چشم دم سرخسنگ چشم دم سرخ
سنگ چشم دم سرخ، یکی دیگر از پرندگان تیره سنگ چشمیان و راسته گنجشک سانان است. این پرنده دارای جثه ایی متوسط و پرهایی کم رنگ می باشد. طول بدن آن 16 تا 18 سانتی متر است. رنگ پرهای دم این پرنده قرمز مایل به قهوه ایی است و پرهای بندنش نیز به رنگ خاکی شنی می باشد. چانه و گلو آن سفید نخودی و زیر بدنش نخودی صورتی است. همچنین منقار سنگ چشم دم سرخ نسبتا کوتاه و قلابی شکل با رنگ سیاه است.
سنگ چشم دم سرخ در جنوب سیبری، آسیای مرکزی و چین زندگی می کند و در ایران به صورت نیمه مهاجر در کشتزارها به سر می برد. این پرنده در استپ های خشک با بوته ها و درختان پراکنده، میوه زارها، باغ ها، مناطق نیمه بیابانی و کوه های فرسایش یافته زندگی می کند. زاد و ولد این پرنده در کشتزارهای باز به ویژه زمین های دارای بوته های تیغ دار انجام می گیرد.
سنگ چشم دم سرخ، از شکار حشرات بزرگ، پرندگان کوچک، جوندگان و مارمولک ها تغذیه می کند و همانند همنوعان دیگرش برای نگهداری و ذخیره شکارش آن ها را از تیغ ها و یا سیم خاردارها آویزان می کند.
 

 

سنگ چشم پشت سرخسنگ چشم پشت سرخ
سنگ چشم پشت سرخ، یکی دیگر از انواع سنگ چشمیان است که به صورت نیمه مهاجر در ایران زندگی میکند. نر و ماده این پرنده که 18 سانتی متر دارد با هم تفاوت دارد. پرنده نر دارای پرهای سرخ رنگ در قسمت بالایی بدن است و رنگ پرهای سر آن نیز خاکستری می باشد. نوار سیاه رنگی از میان چمشان آن می گذرد. پرهای زیر بدن پرنده نر صورتی کم رنگ است. دم آن ترکیبی از رنگ سیاه و سفید می باشد. اما در پرنده ماده و پرنده جوان پرها به رنگ قهوه ایی با خطوط موجی شکل در قسمت بالای بدن است. زیر بدن پرنده های ماده و جوان نخوردی رنگ است که آن ها نیز خطوطی موجی شکل دارند.
سنگ چشم پشت سرخ، به صورت مهاجر عبوری در اغلب مناطق ایران به ویژه در فصل تابستان دیده می شود. این پرنده بیشتر در مناطق بایر با بوته های خاردار و مناطق جنگلی با درختان تیغ دار زندگی می کنند. آن ها لانه ها خود را در لابه لای بوته می سازند و در آنجا نیز زاد و ولد می کنند.
سنگ چشم پشت سرخ، همانند دیگر سنگ چشمان، در ارتفاع بالا به انتظار شکار خود، نظیر حشرات کوچک، قورباغه، جوندگان و مارمولک می نشیند و پس از شکار طعمه خودو به منظور نگهداری، آن را بر تیغ و یا سیم های خاردار آویزان می کند.
 

 

سنگ چشم خاکستری بزرگسنگ چشم خاكستری بزرگ
سنگ چشم خاکستری بزرگ، پرنده ایی است از راسته گنجشک سانان و از تیره سنگ چشمیان. این پرنده که به نام های سنگ چشم خاکستری شمالی یا سنگ چشم شمالی شناخته می شود از سایر سنگ چشم ها بزرگ تر است و مهم ترین مشخصه اش داشتن بال و پر سیاه، سفید و خاکستری می باشد. اندازه و طول سنگ چشم خاکستری بزرگ 25 سانتی متر است. این پرنده دارای بال های نسبتا کوتاه، شاهپرهای کوتاه تر و دم بلند تر است. نوار سیاهی روی ابرو دارد که تا منقار ادامه دارد. رنگ تارک و روی بدنش خاکستری دودی می باشد و پیشانی و بالای چشمش نیز دارای نواری به رنگ خاکستری کم رنگ است. دمگاه این پرنده خاکستری و دم آن نیز به رنگ سیاه می باشد.
سنگ چشم های خاکستری بزرگ، در حاشیه جنگل ها، باغ های میوه، پرچین و به طور کلی در مناطقی که بوته ها و درخت ها در کنار مناطق باز باشد زندگی می کنند. آن ها معمولا لانه های خود را در بوته های خار می سازند. محل لانه ها آن متغییر است. این پرنده ها در زمستان ها بیشتر دیده می شود. در ایران نیز به تعداد زیادی زاد و ولد می کنند.
سنگ چشم های خاکستری بزرگ، غذای خود را شکار پرندگان کوچک، موش، مارمولک و حشرات تامین می کند.
 

 

سنگ چشم خاکستری کوچکسنگ چشم خاكستری كوچك
سنگ چشم خاکستری کوچک، پرنده ایی است از راسته گنجشک سانان و از تیره سنگ چشمیان. این پرنده تقریبا شبیه سنگ چشم خاکستری بزرگ است با این تفاوت که سنگ چشک خاکستری کوچک دارای منقاری کوچک تر، بال ها یی بزرگ تر، شاه پرهایی بلندتر و دمی کوچک تر می باشد. همچنین در قسمت قاعده شاه پرهای اولیه این پرنده لکه سفیدی وجود دارد و شاه پرهای کناری دم نیز سفید است. روی صورت این پرنده ها لکه پهن سیاهی وجود دارد که پیشانی را می پوشاند. پرهای گلو و چانه پرنده سفید و بخش پایین بدنش نخودی رنگ است که در قسمت شکم، صورتی کم رنگ می شود. پاها، دم و منقار پرنده سیاه رنگ بوده و دمگاهش خاکستری رنگ است.
سنگ چشم خاکستری جوان در اولین زمستان زندگیش فاقد پیشانی سیاه است و منقارش نیز کم رنگ تر و زیر بدنش سفید تر می باشد. اندازه این پرنده 20 سانتی متر است و همین اندازه کوچک بدن، دم سفید و خط سفید بالی کوچک، وجه تمایز آن با انواع دیگر است.
سنگ پشت خاکستری کوچک در جنوب شرقی اروپا و آسیا زندگی می کند و به صورت مهاجر عبوری در اغلب مناطق ایران، به تعداد زیادی دیده می شود. بیشتر در مناطق نسبتا باز با بوته ها و درختان پراکنده و در کنار کشتزارها زندگی می کند و لانه خود را بر روی درختان بلند می سازد. به طور کلی این پرنده به زمین های خشک پست، علاقمند است.
سنگ پشت خاکستری کوچک مثل همنوعان دیگرش پرنده ایی شکاری است و از شکار حشرات بزرگ، پرندگان کوچک و جوندگان غذای خود را تامین می کند. این پرنده پس از شکار، طعمه خود را از تیغ ها و یا سیم های خارداری آویزان می کند و از این تیغ ها و سیم خاردارها به عنوان محل نگهداری غذای خود استفاده می کند.
 

 

  • کوکركوكر

کوکر پرنده ایی است شبیه کبک و بلدرچین ولی در پرنده شناسی از خانواده مستقل کوکریان می باشد. این پرنده دارای بدنی پرجثه با بال ها و دمی بلند و پاه هایی کوتاه پردار است. رنگ پرو بال آن ها خاکی می باشد. ولی پرنده نر و ماده با هم تفاوت هایی دارد. پرنده نر دارای سر خاکستری مایل به نخودی، سطح پشتی تقریبا خاکستری با خال های نارنجی، گلوی بلوطی با لکه های سیاه می باشد که رنگ قسمت پایین گلو و سینه این پرنده خاکستری مایل به صورتی با طوق سیاه سینه ایی است. اما پرنده ماده دارای رنگ خاکی است که در قسمت بالای سر و پشت، خال های زیادی دارد. گلوی پرنده ماده زرد و سینه اش به رنگ اخرایی می باشد که پوشیده از خال های سیاه است.
کوکرها که باقرقره یا سنگ خواری نیز نامیده می شوند، در شمال، شرق و جنوب آفریقا و ماداگاسکار، خاورمیانه، هند، آسیای میانه و شبه جزیره ایبری زندگی می کنند. در جهان حدود 16 گونه کوکر شناسایی شده که از بین این تعداد هفت گونه آن در ایران به سر می برند. مهم ترین کوکری که از پراکندگی بیشتری در ایران وجود دارد کوکر شکم سیاه است که به «باقرقره» معروف است. این باقرقره در تمام مناطق ایران به جز نواحی ساحلی شمال و جنوب پراکنده می باشد.
کوکرها پرندگانی اجتماعی و مهاجر هستند که بیشتر به صورت گله ایی بسر می برند. آن ها به زندگی در مناطق خشک و نیمه بیابانی، زمین های ناهموار سنگلاخ و مناطقی پوشیده از درختان به ویژه آکاسیا علاقمندند. کوکرها لانه های خود را روی زمین می سازند. این پرنده ها در فصل بهار در بوته زارهای نیمه بیابانی زاد و ولد می کنند. کوکر ماده در فصل بهار بین دو تا سه تخم می گذارد. پرنده نر و ماده هر دو از تخم ها مراقبت می کنند و به نوبت روی تخم ها می خوابند. جوجه های کوکر بعد از 18 تا 21 روز از تخم بیرون می آیند و بعد از پنج روز قادر به پرواز هستند.
کوکرها از دانه ها، میوه های هسته دار، جوانه گیاهان و حشرات کوچک تغذیه می کنند.
کوکرهای بومی ایران عبارتند از: کوکر شکم سفید، کوکر شکم سیاه، کوکر راه راه، کوکر خالدار، کوکر گندمی، کوکر شکم بلوی و کوکر دم دراز.
 


 کوکر شکم سفید

کوکر شکم سفید
کوکر سفید یا کوکر طلایی، پرنده ای از راسته کبوتران و تیره باقرقره ییان است. براساس رای گیری پرنده شناسان خاورمیانه، این پرنده زیباترین پرنده خاورمیانه و ایران شناخته شده است. در سال ۱۳۵۱ نیز تمبری با طرح کوکر طلایی منتشر شده است. این پرنده زیبا لانه خود را در دشت های خشک و پر گرد و غبار، فلات های مرتفع، سنگلاخ و زمین های گلی خشک بر روی زمین می سازد. بنابراین محل سکونت کوکر سفید در ایران بیشتر در نقاط مختلف شرق، مرکز و سواحل خلیج فارس به سمت مرزهای غربی می باشد.
کوکر سفید پرنده ای اجتماعی است و به صورت گله ای زندگی می کند. این پرنده دارای اندازه ای حدود ۳۹ سانتی متر می باشد که در حالت نشسته شبیه کبک کمرنگ است. رنگ پرهای سطح شکم و گلوی کوکر ماده سفید و پشت آن زردرنگ با راه های سیاه ارغوانی عرضی ظریف می باشد. کوکو نر نیز از ترکیب زیبای انواع رنگ های رنگین کمانی چون سرخ زعفرانی، سبز یشمی، زرد طلایی، زرد آجری، قهوه ای روشن، سفید برفی و سیاه، خاکستری روشن و نارنجی پررنگ برخوردار است. این پرنده در زمستان به ماده شباهت دارد با این تفاوت که راه راه ارغوانی سطح پشتی را ندارد.
 

 

کوکر شکم سیاهکوکر شکم سیاه
کوکر شکم سیاه که در ایران «باقرقره» نامیده می شود، پرنده ایی است از راسته باقرقره سانان و از خانواده کوکریان. جثه این پرنده نسبت به دیگر هم نوعان خود بزرگ تر و پرتر است و به عنوان بزرگ ترین نوع کوکر بومی ایران شناخته می شود. اندازه آن 34 سامتی متر است. کوکر شکم سیاه به واسطه داشتن دم کوتاه تر و شکم سیاه از دیگر همنوعانش قابل تشخیص است. پرنده نر و ماده در ظاهر تفاوت هایی دارند. پرنده نر دارای سر خاکستری رنگ مایل به نخودی، گلویی بلوطی رنگ و لکه ایی سیاه در قسمت پایین گلوییش می باشد. کوکر نر در زمستان به پرنده ماده شبیه می شود. اغلب کوکرها را به هنگام سپیده دم و غروب به صورت دسته جمعی می توان کنار چشمه ها دید.
باقرقره از جمله پرندگان بومی ایران است که در تمام مناطق ایران به جز سواحل ساحلی شمال و جنوب ایران پراکنده می باشد. این پرنده متعلق به مناطق نیمه بیابانی و زمین های ناهموار سنگلاخی است و لانه خود را بر روی زمین در میان بوته زارهای بیابانی می سازد.
کوکر شکم سیاه، از دانه ها، میوهای هسته دار، جوانه گیاهان و حشرات کوچک تغذیه می کند.
 

 

کوکر راه راهکوکر راه راه
کوکر راه راه، پرنده ایی از تیره باقرقره سانان و خانواده کوکریان است. این پرنده دارای پاهای کوتاه پردار و دم کوتاه می باشد. پرنده نر و ماده از نظر ظاهر تفاوت هایی با هم دارند. پرنده نر دارای پیشانی سیاه و سفید با یک نوار پهن به رنگ زرد اخرایی روی سینه است که در سمت بالا و پایین آن حاشیه سیاه دارد و یک نوار سیاه نیز آن را به دو قسمت تقسیم کرده است. بدن این پرنده پوشیده از پرهای خاکی با راه راه عرضی باریک و نزدیک به هم و به رنگ قهوایی سیر می باشد. پرنده ماده این نوع کوکر نیز دارای پرهایی به رنگ قهوه ایی مایل به خاکستری با خال ها و راه راه هایی فراوان است.
کوکر راه راه، یکی دیگر از کوکرهای بومی ایران است که از پراکندگی فراوانی در ایران برخوردار است و در استان های فارس، کرمان و سیستان و بلوچستان دیده شده است، حتی حضور این پرنده در فصل زمستان در خوزستان نیز گزارش شده است. بهترین مکان برای زیست این پرنده؛ مناطق نیمه بیابانی و مناطق پوشیده شده از درختان به ویژه آکاسیا می باشد. آن ها لانه های خود را در بین بوته زارهای بیابانی بر روی زمین می سازند و در آن جا نیز زاد و ولد می کنند.
غذای کوکر راه راه، دانه ها، میوه های هسته دار، جوانه گیاهان و حشرات کوچک است.
 

 

کوکر خالدارکوکر خالدار
کوکر خالدار، یکی دیگر از پرندگان خانواده کوکریان است که دارای دم بلند و نوک تیز و پاهای کوتاه و پردار است. نر و ماده این نوع نیز همشکل هم نیستند. اندازه این پرنده 32 سانتی متر است. بدنی کشیده دارد و رنگ پرهایش خاکی می باشد. ولی روی بال های آن تقریبا کمرنگ با حاشیه تیره و نامشخص است. خال های زیادی روی شانه پرنده نر وجود دارد. اما این خال ها در پرنده ماده بر روی بالای بدن و سینه می باشد. رنگ پرهای زیر شکم کوکر خالدار بلوطی رنگ است.
کوکر خالدار بومی ایران است و در مناطق جنوب و جنوب شرقی از پراکنده نسبتا فراوانی برخوردار است. این پرنده در مناطق بیابانی، شنزارها، نیمه بیابانی و سنگلاخی با پوشش پراکنده و در بوته های نسبتا ضخیم و خشک زندگی می کند و لانه خود را در این مکان ها روی زمین می سازد.
از دانه ها، میوه های هسته ایی، جوانه گیاهان و حشرات کوچک تغذیه می کند.
 

بالا