آموزش و پرورش

ويرايش

 

آموزش یعنی: انتقال اطلاعات، معلومات، مهارت ها و تجارب به افراد و پرورش به معنی : به فعل در آمدن استعدادها و توانایی های ذهنی و فطری افراد می باشد. آموزش به عنوان وسیله ای برای پرورش تفکر و رشد بشری به شمار می رود. بدین معنی که از طریق انتقال معلومات و مهارت ها، می توان پرورش شخصیت و جنبه های رشد فردی را میسر کرد. بنابراین آموزش و پرورش یا تعلیم و تربیت، یکی از مهم ترین عامل موثر بر یادگیری است.
متفکران و نویسندگان، تعاریف متعددی از آموزش و پرورش ارایه داده اند که در زیر بدان اشاره می کنیم:
امیر حسین آریان پور، محقق و نویسنده ایرانی معتقد است: آموزش و پرورش عبارتند از: فرآیند هدایت و جهت دهی عمدی تجارب انسانی.
به عقیده شهید مرتضی مطهری: تربیت پرورش دادن و به فعلیت رساندن استعدادها و ایجاد تعادل و هماهنگی میان آن ها است تا از این راه فراگیری به حد اعلای کمال خود برسد.
به باور ژان ژاک رسو: آموزش و پرورش هنر یا فنی است که به صورت راهنمایی یا حمایت نیروهای طبیعی و استعدادهای فراگیر و با رعایت قوانین رشد طبیعی و با همکاری خود او برای زیستن تحقق می پذیرد.

 

سیر تاریخی آموزش و پرورش در ایران

براساس شواهد تاریخی، تعلیم و تربیت یا همان آموزش و پرورش کودکان و نوجوانان، در گذشته به دلیل محدود بودن دانش، کوچک بودن جامعه انسانی و ساده بودن ارتباطات به صورت ابتدایی و بیشتر در حد آموزش راه و رسم زندگی، کار و جنگاوری توسط خانواده و بزرگان قبیله صورت می گرفت. البته در آن زمان فقط روحانیون آموزش رسمی می دیدند و می توانستند به یادگیری خواندن و نوشتن ، اصول و مراسم دینی، اخترشناسی و شیوه های پیشگویی سرنوشت دیگران بپردازند.
آموزش و تربیت در دوران ساسانیان نیز به قشر خاصی تعلق داشت و فقط فرزندان اشراف، بزرگان و نجیب زادگان می توانستند به فراگیری دانش زمان خود اقدام کنند. از مهم ترین مدارس موجود در این دوران می توان: رها، نصیبین، ریو اردشیر و جندی شاپور را نام برد. حسین سلطان زاده در کتاب «تاریخ مدارس ایران از عهد باستان تا تاسیس دارالفنون» می نویسد: «مدت تحصیل در مدرسه نصیبین سه سال بود و در هر حال درطی دو دوره تابستانی و زمستانی مجالس درس برگزار میشد و برای اقامت شاگردان درآن، مجموعه‌ای متشكل از خانه‌های كوچك اختصاص یافته بود كه در هر كدام هشت تا ده نفر میزیستند و بدون اجازه مسؤولان مدرسه حق خروج از محوطه مدرسه را نداشتند و تنها به هنگام تعطیلی مجالس درس اجازه بیرون رفتن مییافتند و معمولاً مجالس درس در آن از صبح تا شام برقرار بود.»
همچنین در حوزه علمی «ریواردشیر»، تعلیم و آموزش طب، نجوم و فلسفه رایج بود و در دانشگاه «جندی شاپوریا گندی شاپور» در کنار تدریس فلسفه، ریاضیات، ادبیات و الهیات، رصدخانه ای برای رصد ستارگان وجود داشت.
با گذشت زمان و با رشد و پیشرفت دامنه دانش و مهارت های بشری، توسعه فرهنگ و تمدن های مختلف و افزایش جمعیت در شهرها و روستاها کم کم نوعی تفکر انتقال فرهنگ و تمدن به کودکان و نوجوانان به وجود آمد. در ابتدای این جریان، عده ای به آموزش و تربیت کودکان پرداختند و برای انجام دادن وظایف تعلیم و تربیت رسمی، به تدریج ضواب و قوانینی پدید آمد و بدین ترتیب بعد از خانواده، مساجد، مکتب خانه ها و امروزه هم مدارس نقش تعلیم و تربیت را به عهده گرفتند.
اولین مدرسه به سبک جدید در دوران حکومت ناصرالدین شاه قاجار ساخته شد. در سال ۱۲۳۱ هـ. ش، اولین مرکز آموزشی دانش و فن نوین با نام « مدرسه دارالفنون» با تلاش صدر اعظم وقت، میرزا تقی خان امیر کبیر، در تهران تاسیس شد. بیشتر معلمان این مدرسه اروپایی و اتریشی بودند و محصلان آن را نیز فرزندان اشراف و بزرگان دولتی تشکیل می دادند. دروسی که در این مدرسه تدریس می شد عبارت بودند از: رشته های نظامی، پزشکی، داروسازی، معدن و مهندسی. علاوه بر این ها، این مدرسه دارای آزمایشگاه فیزیک، شیمی، داروسازی، کارخانه شیشه، بلور، شمع سازی و چاپ خانه بود. به دنبال تاسیس «دارالفنون»، وزارتخانه ای با نام «وزارت علوم» تاسیس شد. در سال ۱۲۸۸ هـ. ش، نام وزارت علوم به «وزارت معارف اوقاف و صنایع مستظرفه» تغییر پیدا کرد و براساس قانون فرهنگ، مدارس و مکاتب به چهار گروه: مدارس ابتدایی روستایی، مدارس ابتدایی شهر، مدارس متوسطه و مدارس عالی تقسیم شد و مدت زمان تحصیل دوره های اول ابتدایی ۶ سال، اول متوسطه ۳ سال و دوم متوسطه ۳ سال بود.
در سال ۱۳۱۷ هـ.ش، وزارت معارف اوقاف و صنایع مستظرفه به «وزارت فرهنگ» تغییر نام داد و بعد از آن در سال های بعدی آموزش ابتدایی ۶ سال و دوره های متوسطه که دوره اول عمومی و دوره دوم به بخش های نظری و حرفه ای تقسیم شدند.
در سال ۱۳۴۳ هـ. فقط امور آموزش پیش دانشگاهی و دانشگاهی به «وزارت آموزش و پرورش» واگذار شد ولی در سال ۱۳۴۶ هـ. ش براساس قانون، کلیه امور مربوط به تمامی دوره های تحصیلی به وزارت آموزش و پرورش محول شد.
آخرین تغییر در قانون آموزش و پرورش در سال ۱۳۶۶ بود که در این قانون، اهداف و وظایف وزارت آموزش و پرورش در ۴ فصل و ۱۳ ماده و ۹ تبصره به تصویب رسید و در سال ۱۳۷۰ تا به امروز، دوره متوسطه عمومی، فنی و حرفه ای به مدت ۳ سال و دروه پیش دانشگاهی به مدت یک سال تصویب شد.


امروزه مدارس و مراکز آموزشی موجود در ایران عبارتند از: مدارس دولتی، مدارس غیرانتفاعی، مدارس استثنایی، مدارس آموزشگاه های آزاد، مدارس وابسته به وزارتخانه ها، مدارس خارجی، مدارس تطبیقی، مدارس اقلیت های مذهبی، مدارس شاهد و مدارس نمونه، مدارس شبانه، موسسات تربیت معلم، دوره های کاردانی کارشناسی و کوتاه مدت.
 

بالا